◷ 6 min leestijd
In de eerste twee delen keken we naar hoe je schildklier werkt en welke stoffen uit je voeding in dat verhaal meedoen. Vandaag het deel waar ik in mijn werk de meeste vragen over krijg: wat er met deze as gebeurt in een periode waarin je veel van jezelf vraagt. Een verhuizing, een deadline die blijft duren, een ziek kind, een jaar waarin het gewoon niet stopt.
Wat hieronder staat is biologie, geen diagnose. Het is bedoeld om je te laten zien hoe slim je lichaam in elkaar zit.
Er is nog een derde vorm: rT3
In deel één had ik het over T4, de voorraadvorm, en T3, de actieve vorm. Er is nog een derde speler, en die heet rT3. Hij heeft net als T3 drie jodiumatomen, maar ze zitten op een andere plek in het molecuul. Daardoor lijkt rT3 zo sterk op T3 dat hij op precies dezelfde receptor past.
Alleen doet hij daar niets. Hij gaat op de stoel zitten en blijft zitten. Zolang rT3 op die receptor zit, kan T3 er niet bij, en wordt de cel dus niet geactiveerd. Je moet je dat voorstellen als een sleutel die in het slot past maar het niet omdraait, en die ondertussen wel de sleutelgat bezet houdt.
Waarom je lichaam dat zou doen
Dat klinkt als een ontwerpfout, en dat is het niet. Het is een van de slimste bezuinigingsmaatregelen die je lichaam heeft.
Je rustmetabolisme is het grootste deel van je energieverbruik. Als er plotseling heel veel energie nodig is op een andere plek, dan is het verlagen van dat rustverbruik de snelste manier om ruimte te maken. Door T4 naar rT3 om te zetten in plaats van naar T3, zet je lichaam de activering van cellen tijdelijk op een lager pitje. De energie die daarmee vrijkomt, gaat naar waar hij op dat moment harder nodig is.
En let op dit detail: voor de omzetting naar T3 is selenium nodig, voor de omzetting naar rT3 niet. Dat is geen toeval. Een noodmaatregel mag niet afhankelijk zijn van de aanwezigheid van een grondstof, want dan werkt hij op het verkeerde moment niet. Je lichaam heeft de rem zo gebouwd dat hij altijd beschikbaar is.
Wat die omschakeling in gang zet
Twee dingen zetten deze route in gang, en ze komen in het dagelijks leven vaak samen voor.
Cortisol
Het eerste is cortisol, het hormoon dat je bijnieren maken als er van je gevraagd wordt om te presteren of om te overleven. Meer cortisol duwt de omzetting van T4 richting rT3. Dat is logisch, want als je stresssysteem aanstaat moet er onmiddellijk energie vrijkomen, en dat gaat niet samen met een lichaam dat ondertussen op volle kracht aan onderhoud en opbouw werkt.
Je immuunsysteem
Het tweede is activatie van je immuunsysteem. De signaalstoffen die bij een afweerreactie horen, duwen dezelfde route op. Ook dat is doelmatig: een afweerreactie is energetisch een van de duurste dingen die je lichaam doet, en die energie moet ergens vandaan komen. Daarom voelt iedereen zich bij een griep loom en koud. Dat is je lichaam dat de gaskraan dichtdraait om het budget vrij te maken.
Wat ik daarbij belangrijk vind om te zeggen: dit is een aanpassing, niet een defect. Je lichaam doet precies wat het moet doen. Het wordt alleen ongemakkelijk als de situatie niet tijdelijk is, maar maanden of jaren duurt.
Te weinig eten geeft hetzelfde signaal
Dit stuk wil ik je graag meegeven, want ik zie het vaak. Er is een hormoon dat leptine heet, en dat wordt vooral door je vetcellen gemaakt. Leptine vertelt je hersenen hoe het met de voorraad staat.
Zijn de leptinewaarden laag, dan leest je hypothalamus dat als: er is schaarste. En dan schakelt je lichaam naar de overlevingsstand. Dat betekent meer honger, minder energieverbruik, het remmen van voortplanting en groei, het onderdrukken van de schildklieras, en het aanzetten van het stresssysteem om energie vrij te maken. Zijn de leptinewaarden normaal, dan leest je lichaam dat als: er is genoeg, we kunnen aan de slag, en dan wordt de schildklieras juist geactiveerd.
Daarom werkt heel streng eten in combinatie met hard trainen en een drukke agenda vaak niet zoals mensen hopen. Je geeft je lichaam dan van drie kanten tegelijk hetzelfde signaal: er is weinig en het is onveilig.
Je ritme doet mee
Zoals ik in deel één schreef, is dit een nacht-as. De pulsen van het signaalhormoon zijn geclusterd in de avond en de nacht, met de hoogste waarden tussen elf uur en vier uur, en het melatonineritme hangt daaraan vast. Verstoringen in dat ritme kunnen behoorlijk doorwerken in hoe je je voelt.
In een drukke periode is dat ritme vaak het eerste wat eraan gaat. Laat doorwerken achter een scherm, de avonden vol, het weekend als inhaalslag. Daarmee werk je precies tegen de as in die je op dat moment het hardst nodig hebt.
Temperatuur en leeftijd
Je schildklier regelt mede je lichaamstemperatuur. Dat is de reden dat afwisselende prikkels van warmte en koude in mijn vakgebied aandacht krijgen: een sauna, een koude afsluiter onder de douche, een frisse wandeling in de winter. Je vraagt je lichaam dan om zijn temperatuurregeling echt te gebruiken, in plaats van een leven lang op eenentwintig graden binnen te zitten.
En er is een leeftijdsverhaal. Het rustmetabolisme daalt gestaag met de jaren. Dat is normaal en hoort erbij, en het verklaart waarom hetzelfde eetpatroon en dezelfde dag op je vijftigste anders voelen dan op je vijfentwintigste.
Wat ik je wil meegeven
Het mooie van dit hele verhaal is dat het logisch is. Je lichaam heeft een rem, die rem is er met een reden, en de knoppen waar hij op reageert zijn geen geheim: hoeveel er van je gevraagd wordt, hoeveel je eet, hoe je slaapt, hoeveel rust er tussendoor zit.
In het laatste deel van deze reeks zet ik op een rij wat je daar in de praktijk mee kunt doen, heel concreet. Heb je vragen over jouw persoonlijke situatie, of gebruik je medicatie, dan is dat een gesprek met je arts of met een therapeut die je dossier kent.
Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Je schildklier in de praktijk: wat je zelf kunt doen, lees je wat je er in de praktijk zelf mee kunt.
