◷ 7 min leestijd
Dat je kind moeite heeft met concentreren, betekent bijna nooit dat er iets mis is. Het brein van een kind is nog volop in ontwikkeling, en juist het deel dat zorgt voor aandacht, plannen en focus rijpt pas laat. Daar bovenop komt van alles wat de aandacht van een kind wegtrekt: te weinig slaap, een overvolle dag, veel prikkels, honger of dorst, en soms gewoon een lijf dat wil bewegen in plaats van stilzitten. Als je begrijpt wat er onder de motorkap gebeurt, ga je het gedrag van je kind heel anders zien. En dan kun je ook rustiger blijven als het even niet lukt.
Ik wil je in deze blog meenemen in wat concentratie voor een kind eigenlijk is, en waarom het voor het ene kind vanzelf gaat en voor het andere kind echt inspanning kost. Zonder oordeel. Puur zodat je je kind beter begrijpt.
Concentratie is bij kinderen nog volop in de groei
We vergeten het snel, maar concentreren is geen vaardigheid waar een kind mee geboren wordt. Het is iets wat langzaam groeit, jaar na jaar. Het deel van de hersenen dat de aandacht vasthoudt en afleiding buiten de deur houdt, ontwikkelt zich tot ver in de puberteit door. Een kind van vijf kan zich dus simpelweg minder lang richten op één ding dan een kind van tien, en dat is precies zoals het hoort te zijn.
Een handige vuistregel die veel leerkrachten gebruiken: een kind kan zich ongeveer net zoveel minuten aaneengesloten richten als zijn leeftijd, soms een paar minuten meer. Een kind van zes houdt een taak dus vaak een minuut of zes tot acht vol voordat de aandacht wegzakt. Weten dat dit normaal is, haalt al een hoop druk van de ketel.
Wat je vaak ziet als focussen even niet lukt
Concentratieverlies ziet er lang niet altijd hetzelfde uit. Bij het ene kind zie je dat het wegdroomt, uit het raam staart of met de gedachten heel ergens anders zit. Bij het andere kind zie je juist het tegenovergestelde: wiebelen, opstaan, praten, met van alles friemelen. Beide zijn manieren waarop een kind laat merken dat de aandacht ergens anders naartoe wil.
Wat ook vaak gebeurt, is dat een kind prima kan focussen op iets wat het leuk vindt, maar totaal afhaakt bij iets wat saai of moeilijk is. Dat is geen onwil. Het brein van een kind wordt nu eenmaal veel makkelijker vastgehouden door iets wat aantrekkelijk, nieuw of spannend is. Een saaie som moet het van veel minder hebben.
Het brein van een kind vraagt veel van een klein lijf
Hersenen zijn ontzettend actief. Bij kinderen gebruikt het brein een groot deel van alle energie die binnenkomt, veel meer verhoudingsgewijs dan bij volwassenen. Al dat denken, leren en verwerken kost brandstof. Als een kind een lange schooldag achter de rug heeft, is het logisch dat de aandacht tegen het einde van de dag op is. De tank is dan gewoon leeg.
Je ziet dat vaak terug rond een uur of vier, vijf 's middags. Het huiswerk dat om drie uur nog wel ging, lukt om vijf uur niet meer. Dat betekent niet dat je kind niet wil. Het lijf en het hoofd zijn simpelweg moe.
Prikkels, prikkels en nog eens prikkels
Kinderen leven in een wereld die veel drukker is dan die van vroeger. Schermen, geluiden, groepen, activiteiten, van alles komt tegelijk binnen. Voor een brein dat nog aan het leren is om hoofd- van bijzaken te scheiden, is dat een flinke klus. Sommige kinderen pikken bovendien meer prikkels op dan andere. Zij voelen sferen, geluiden en drukte sterker aan, en raken daardoor eerder vol.
Als het hoofd vol zit met indrukken, is er weinig ruimte meer over om te richten op één taak. Wat er dan gebeurt, is dat een kind afdwaalt of juist onrustig wordt. Niet omdat het zich niet wil concentreren, maar omdat er domweg te veel tegelijk speelt.
Slaap en de invloed op de aandacht
Slaap is misschien wel het meest onderschatte stuk van dit verhaal. Tijdens de slaap verwerkt het brein alles wat het overdag heeft opgedaan. Een kind dat structureel te kort of te onrustig slaapt, begint de dag al met een achterstand. En dat merk je meteen aan de aandacht, het humeur en het geduld.
Kinderen hebben veel meer slaap nodig dan we soms denken. Een basisschoolkind heeft al gauw tien tot elf uur nodig. Ligt een kind laat in bed, of komt het lastig tot rust, dan is de concentratie de volgende dag bijna altijd het eerste wat eronder lijdt.
Wat eten en drinken ermee te maken hebben
Een brein dat de hele dag moet presteren, heeft een stabiele stroom brandstof nodig. Begint een kind de dag zonder goed ontbijt, of eet het vooral snelle suikers, dan schiet de energie alle kanten op. Even een piek, en daarna een dip waarin focussen bijna onmogelijk wordt.
Ook dorst speelt een grotere rol dan je zou denken. Een kind dat te weinig drinkt, wordt sneller moe en ongericht. Soms is een concentratieprobleem aan het einde van de ochtend niets anders dan een lijf dat toe is aan water en een goede hap eten.
Beweging als uitlaatklep
Kinderen zijn gemaakt om te bewegen. Een heel schoolblok stilzitten gaat regelrecht in tegen hun natuur. Voor veel kinderen werkt bewegen juist als een manier om daarna beter te kunnen focussen. Even buiten spelen, rennen, klimmen of fietsen zorgt ervoor dat het hoofd daarna weer opener staat.
Krijgt een kind te weinig ruimte om zijn energie kwijt te raken, dan zie je dat vaak terug als onrust en moeite met stilzitten. Het lichaam vraagt dan gewoon om beweging.
Emoties nemen ruimte in
Een kind dat ergens mee zit, kan zich moeilijk concentreren. Een ruzie op het schoolplein, spanning over een toets, iets thuis wat niet lekker voelt, het neemt allemaal ruimte in het hoofd in. En die ruimte gaat ten koste van de aandacht voor de les of het huiswerk.
Kinderen kunnen dat vaak nog niet goed onder woorden brengen. Ze laten het zien in hun gedrag: dromerig, druk, snel gefrustreerd. Even echt aandacht en rust kan dan meer doen dan aandringen op focus.
Ieder kind heeft zijn eigen tempo
Het ene kind zit van nature langer stil dan het andere. Dat heeft te maken met karakter, met gevoeligheid, met tempo van ontwikkeling. Vergelijken met een broer, zus of klasgenoot helpt zelden. Wat je kind nodig heeft, is de ruimte om zich in zijn eigen tempo te ontwikkelen, met jou als rustige basis ernaast.
Wanneer je wat langer wilt kijken
Meestal hoort moeite met concentreren gewoon bij het opgroeien. Merk je dat je kind er echt vastloopt, dat het op school of thuis structureel dwarszit, of dat je kind er zelf verdrietig van wordt, dan is het altijd verstandig om even te overleggen met de leerkracht of de huisarts. Niet om te wachten tot het overwaait, maar om samen te kijken wat je kind nodig heeft.
Veelgestelde vragen
Is moeite met concentreren een teken dat er iets mis is met mijn kind? Meestal niet. Concentratie groeit langzaam mee met de leeftijd. Snel afdwalen of niet stil kunnen zitten hoort bij een brein dat nog volop in ontwikkeling is.
Hoe lang kan een kind zich eigenlijk concentreren? Grofweg net zoveel minuten als zijn leeftijd, soms iets meer. Een kind van zeven houdt een taak dus vaak een minuut of zeven tot tien vol voordat de aandacht wegzakt.
Waarom kan mijn kind wel uren gamen maar geen tien minuten huiswerk maken? Het brein van een kind wordt makkelijk vastgehouden door iets wat leuk, nieuw of spannend is. Een saaie of moeilijke taak moet het van veel minder hebben, en dat kost dus meer moeite.
Kan te weinig slaap echt zoveel invloed hebben? Ja. Tijdens de slaap verwerkt het brein alles van de dag. Een kind dat te kort slaapt, merkt dat vrijwel altijd het eerst aan de aandacht en het humeur.
Lees ook in deze serie:
- Deel 2: Hoe werkt concentratie in het brein van een kind, en waarom vraagt school daar extra veel van?
- Deel 3: Concentratie ondersteunen zonder pillen: slaap, schermtijd, voeding, beweging en huiswerkritme
- Deel 4: Welke voedingsstoffen spelen een rol bij het brein van een schoolgaand kind?
Een vraag of persoonlijk advies nodig? App ons gerust via WhatsApp, we denken graag met je mee. Stuur ons een bericht →
