Zum Inhalt springen

Mit „Ausgezeichnet“ bewertet | Rezensionen lesen

Der ScKIN Club: Jetzt beitreten + 25 Punkte

Bestellung vor 12:00 Uhr, Lieferung am nächsten Werktag*

Kostenloser Versand ab 50 EUR (NL)

Handen rustend tegen elkaar in zacht daglicht tegen een crèmekleurige wand

Hoe een gewricht in elkaar zit

◷ 6 min leestijd

Je gebruikt je gewrichten de hele dag zonder er ook maar één seconde bij na te denken. Opstaan uit een stoel, een trap op, je jas aantrekken, je hoofd omdraaien in het verkeer. Pas als er iets in stroever gaat kruipt zo'n gewricht ineens je aandacht in, en dan blijkt dat de meeste mensen niet zo goed weten hoe het ding eigenlijk in elkaar zit.

Ik wil je daarom in dit artikel gewoon eens rustig door een gewricht heen lopen. Wat zit erin, wat doet welk onderdeel, en waarom gedragen die onderdelen zich zo verschillend? In de rest van deze reeks bouw ik daarop voort, met wat bindweefsel in je hele lichaam doet en wat je er praktisch mee kunt.

De onderdelen van een gewricht

Een gewricht is in de kern een plek waar twee botten elkaar ontmoeten en ten opzichte van elkaar kunnen bewegen. Om dat te laten werken zijn er een paar onderdelen nodig:

  • De botuiteinden zelf, die het gewicht dragen.
  • Kraakbeen, een gladde laag die die botuiteinden bekleedt, zodat ze langs elkaar glijden in plaats van over elkaar schuren.
  • Het gewrichtskapsel, een omhulsel dat het geheel afsluit.
  • Gewrichtsvloeistof binnen dat kapsel, die smeert en tegelijk voeding aanvoert.
  • Banden, oftewel ligamenten, die de botten bij elkaar houden en bepalen hoe ver een gewricht mag bewegen.
  • Pezen en spieren, die het geheel aansturen en die eromheen als stootdempers werken.

Al die onderdelen behalve de spieren zijn bindweefsel. En dat is precies waarom ik dit onderwerp nooit los kan zien van collageen: bindweefsel bestaat voor een groot deel uit collageen.

Kraakbeen is eigenlijk water in een net

Van alle onderdelen vind ik kraakbeen het mooiste om uit te leggen, want het werkt niet zoals mensen denken. Kraakbeen bestaat namelijk voor het overgrote deel uit water. Dat water zit gevangen in een netwerk dat we de extracellulaire matrix noemen, en in dat netwerk zijn collagenen en proteoglycanen de meest voorkomende eiwitten.

Je moet je dat zo voorstellen. De collagenen zijn langwerpige ketens die zich via zwavelbruggen aan elkaar verankeren, en die vormen samen een structuur die stabiel is en toch elastisch. Dwars door die structuur heen lopen de proteoglycanen, en die hebben één hoofdtaak: water binden. Dat vastgehouden water is wat het kraakbeen stevig maakt en wat ervoor zorgt dat het schokken kan opvangen.

Zie het als een spons in een net. Trap je erop, dan wordt het water opzij geduwd en verdeelt de druk zich; laat je los, dan zuigt de spons zich weer vol. Dat samenspel van vezels en water is de hele truc.

In dat netwerk lopen ook nog lange, onvertakte suikerketens mee: de glycosaminoglycanen, meestal afgekort tot GAG's. Chondroïtinesulfaat en keratansulfaat zijn daar voorbeelden van. En tussen dat alles zitten de chondrocyten, de kraakbeencellen, die dit hele bouwsel voortdurend vernieuwen en onderhouden.

Waarom kraakbeen zich anders gedraagt dan de rest

Hier komt het punt dat alles verklaart. Kraakbeen bevat bij volwassenen geen bloedvaten en geen zenuwen. Geen enkele.

Dat heeft twee gevolgen. Ten eerste groeit en bouwt kraakbeen veel langzamer op dan ander bindweefsel, want er is geen ader die er bouwmateriaal langsbrengt. Ten tweede krijgt het zijn voeding uitsluitend via die gewrichtsvloeistof, en die wordt het weefsel in en uit geperst door beweging. Dat is dus die spons weer: elke stap die je zet is in feite een voedingsmoment voor je kraakbeen.

Ik vind dat een van de meest praktische inzichten uit mijn vak. Beweging is voor kraakbeen niet iets wat het verslijt, beweging is hoe het aan zijn eten komt. Daar kom ik in het derde artikel van deze reeks uitgebreid op terug.

Twee soorten collageen, twee soorten cellen

Iets wat me altijd is bijgebleven uit mijn opleiding: welke cel er gevormd wordt, hangt af van de zuurstofdruk ter plekke.

Bij een lage zuurstofdruk ontstaat er een chondroblast, en die maakt collageen type 2. Dat type is drukbestendig, en daar wil je het dus hebben waar geperst en gedragen wordt: in je kraakbeen. Bij een hoge zuurstofdruk ontstaat er een fibroblast, en die maakt collageen type 1, dat juist kan rekken. Dat zit in je huid, je pezen en je banden.

Dat verklaart ook waarom het bij problemen op een peesaanhechting vaak loont om juist daar de doorbloeding en daarmee de zuurstofvoorziening op gang te helpen. Niet door te forceren, maar door warmte, beweging en een goede spieraansturing eromheen.

Banden bouwen traag, en dat mag je weten

Ligamenten, de banden die een gewricht bij elkaar houden, zijn misschien wel het meest geduld vragende weefsel dat je hebt. Als een band beschadigd raakt, doet je lichaam er ongeveer vijfhonderd dagen over om hem weer helemaal opgebouwd te hebben.

Vijfhonderd dagen. Dat is bijna anderhalf jaar, terwijl je darmwand zichzelf in drie dagen vernieuwt en je lever in zo'n honderd dagen. Ik noem dit altijd omdat mensen zichzelf enorm onder druk zetten als iets in hun lichaam niet in zes weken is opgelost. Voor bindweefsel zijn zes weken werkelijk niets.

En dan het water

Nog één ding dat ik graag meegeef, en dat is het simpelste van allemaal. De twee weefsels in je lichaam met het meeste water erin zijn je tussenwervelschijven en je kraakbeen. En als je te weinig drinkt, zijn je tussenwervelschijven de eerste die dat merken.

Dat is geen ingewikkeld advies, maar het wordt zo vaak overgeslagen. Een fles water op je bureau, een glas bij elke maaltijd, en niet wachten tot je dorst hebt. Voor weefsel dat grotendeels uit water bestaat is dat gewoon de basis.

Wat je hiermee kunt

Even samengevat. Een gewricht is een samenspel van bot, kraakbeen, een kapsel met vloeistof, banden, pezen en spieren, en bijna alles daarvan is bindweefsel. Kraakbeen is vooral water dat vastgehouden wordt door proteoglycanen in een netwerk van collageen. Het heeft geen bloedvaten, dus het krijgt zijn voeding via beweging, en het bouwt langzaam. Banden bouwen nog langzamer.

In het volgende artikel zoom ik uit naar het bindweefsel in je hele lichaam: waaruit het bestaat, waarom water en lading daarin zo'n hoofdrol spelen, en welke voedingsstoffen in dat proces meedoen.

Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Bouwstenen voor bindweefsel in Collagen+, lees je welke producten hierbij passen.

Lees ook

Vorherigen Post Nächster Beitrag