ScKIN Journal
Wat er van binnenuit meespeelt bij langdurige vermoeidheid
◷ 6 min leestijd In de eerste twee artikelen keken we naar wat energie is en wat je er praktisch aan kunt doen. Nu gaan we een laag dieper, de biologie in. Want dit is waar mijn vak eigenlijk over gaat: niet naar losse dingen kijken, maar begrijpen hoe de systemen in je lichaam met elkaar samenwerken. En als het over energie en vermoeidheid gaat, komen er een paar stoffen steeds weer terug. Ik loop ze met je langs, in gewone taal. Terug naar de energiefabriekjes Weet je nog, die energiefabriekjes in je cellen, de mitochondriën? Daar wordt je voeding omgezet in bruikbare energie. Dat gebeurt via een soort rondje dat steeds opnieuw draait, waarin brandstof stap voor stap wordt afgebroken en er energie vrijkomt. Bij elke stap in dat rondje zijn hulpstoffen betrokken, de cofactoren die ik eerder noemde. Een van de stoffen die daarbij een rol speelt is vitamine B12. B12 komt in twee actieve vormen voor, en die doen ieder iets anders. De ene vorm, adenosylcobalamine, is juist actief in de mitochondriën en doet mee in dat energierondje. Je zou kunnen zeggen dat het meewerkt op de werkvloer waar je energie gemaakt wordt. Vandaar dat B12 zo vaak in één adem met energie en moeheid genoemd wordt: het is een van de meewerkers in de energiestofwisseling. De stroomdraad en zijn omhulsel De tweede vorm van B12, methylcobalamine, is vooral belangrijk voor je zenuwstelsel en je hersenen. En daar hoort een mooi beeld bij. Je zenuwen werken als stroomdraden die signalen door je lichaam sturen. Om zo'n draad heen zit een soort rubberen omhulsel, een isolatielaag die ervoor zorgt dat het signaal netjes en snel doorkomt. Dat omhulsel noemen we myeline. Als dat omhulsel goed onderhouden is, lopen de seintjes soepel. B12 speelt een rol in het onderhoud van dat systeem. Dat verklaart waarom moe-zijn zo vaak samengaat met een wattig gevoel in je hoofd, moeite met concentreren of het gevoel dat je minder scherp bent. Je zenuwstelsel en je energie hangen samen. Vitamine B12 draagt bij aan de normale werking van het zenuwstelsel en aan een normale psychologische functie, en dat merk je juist in die dingen: helderheid, concentratie, en de rust om prikkels te verwerken. Zuurstof in je bloed Er is nog een reden waarom B12 met energie te maken heeft, en die loopt via je bloed. Je rode bloedcellen vervoeren zuurstof naar al je weefsels, en zuurstof heb je nodig om in die energiefabriekjes energie te kunnen maken. Voor de normale aanmaak van rode bloedcellen doen vitamine B12 en folaat samen mee. Loopt die aanmaak minder soepel, dan komt er minder zuurstof op de plek waar het nodig is, en dat voel je als moeheid. Zo zie je maar weer hoe die systemen in elkaar grijpen: bloed, zuurstof en energie zijn niet los van elkaar te zien. Waarom deze stoffen samenwerken Wat ik belangrijk vind om mee te geven: je lichaam werkt niet met losse stoffen, maar met processen waarin meerdere stoffen tegelijk meedoen. Vitamine B12, folaat en vitamine B6 zijn daar een mooi voorbeeld van. Ze werken samen in wat we de methylering noemen, een reeks omzettingen die in je hele lichaam de hele dag doorgaat en die onder andere betrokken is bij je energiestofwisseling en je zenuwstelsel. Ze doen ook samen mee in het homocysteïnemetabolisme. Je hoeft die termen niet te onthouden. Het punt is dit: deze drie vormen samen een soort team, en ze functioneren het best als ze er alle drie zijn. Ontbreekt er ergens een schakel, dan hapert het proces, hoeveel je van dat ene ook binnenkrijgt. Folaat doet mee in de bloedaanmaak en helpt vermoeidheid en moeheid verminderen. Vitamine B6 draagt bij aan een normale energiestofwisseling en ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel. Je ziet: het zijn steeds dezelfde thema's, energie en zenuwstelsel, waar deze stoffen omheen draaien. Ze versterken elkaar. Waarom het niet altijd zomaar zichtbaar is Iets wat me in mijn werk steeds weer opvalt: hoe je je op celniveau voelt, laat zich niet altijd van een simpele meting aflezen. Het meeste van wat er in je bloed rondzweeft, is nog niet hetzelfde als wat er daadwerkelijk in je cellen aankomt en daar zijn werk doet. Je kunt je dus best moe en wattig voelen terwijl een eerste blik van buiten geen duidelijk verhaal geeft. Dat maakt het voor veel vrouwen zo verwarrend: alles lijkt in orde, en toch voelen ze zich niet fit. Juist daarom kijk ik liever naar het hele plaatje, naar hoe je je voelt en naar hoe je leeft en eet, dan naar één los getal. En dan de opname, want dat is nog een verhaal apart Nu wordt het echt interessant, want een stof binnenkrijgen is nog iets anders dan hem ook echt gebruiken. De opname van B12 is namelijk best ingewikkeld. Het vraagt een goed werkende maag, die een speciaal eiwit aanmaakt dat B12 als het ware aan de hand meeneemt door de darm. En het vraagt een gezonde darm. Er zijn dus meerdere stapjes waar het wat stroever kan lopen, bijvoorbeeld bij het ouder worden, bij bepaalde medicatie, of als je maag en darm het even lastig hebben. Daarom is de vorm waarin je B12 aanbiedt zo bepalend. Er bestaan zuigtabletten die je onder de tong laat smelten, waarbij de stof via je mondslijmvlies wordt opgenomen. Op die manier omzeil je een groot deel van dat ingewikkelde opnametraject in de maag en darm. Dat is een van de redenen dat wij binnen ScKIN voor die vorm gekozen hebben, maar daarover in het laatste artikel meer. Wat je hieruit meeneemt Als je één ding onthoudt van dit artikel, laat het dan dit zijn: vermoeidheid die langer aanhoudt hangt vaak samen met hoe soepel je energiestofwisseling en je zenuwstelsel hun werk kunnen doen. En een paar voedingsstoffen doen daarin structureel mee, met vitamine B12, folaat en vitamine B6 voorop. Ze werken als een team, ze halen hun grondstof uit je voeding, en de manier waarop je lichaam ze opneemt bepaalt of ze ook echt op hun plek komen. In het laatste artikel van deze reeks maak ik het praktisch: hoe je gericht voor deze stoffen zorgt, en welke vorm daarbij in mijn ervaring het prettigst werkt. Lees ook Waarom vermoeidheid niet zomaar een oppervlakkig probleem is Hoe voeding, slaap en prikkelverwerking invloed hebben op vermoeidheid Hoe je je lichaam gericht ondersteunt bij vermoeidheid
Erfahren Sie mehr
Hoe je je lichaam gericht ondersteunt bij vermoeidheid
◷ 6 min leestijd In deze reeks bouwden we het stap voor stap op. We keken naar wat energie eigenlijk is en waarom moe-zijn dieper zit dan alleen je nachtrust. We liepen langs de praktische dingen in voeding, slaap en prikkels. En in het vorige artikel doken we de biologie in, waar een paar stoffen steeds terugkwamen: vitamine B12, folaat en vitamine B6. In dit laatste artikel maak ik het concreet: hoe je gericht voor die stoffen zorgt. Even samenvatten welke stoffen meespeelden Laat ik het nog even kort op een rij zetten, want dat maakt de rest logisch. Vitamine B12 doet in twee actieve vormen mee: de ene werkt in je energiefabriekjes, de andere in je zenuwstelsel en hersenen. Folaat werkt daar nauw mee samen en doet mee in de bloedaanmaak. En vitamine B6 sluit het rijtje, betrokken bij je energiestofwisseling en je zenuwstelsel. Drie stoffen die als een team functioneren, steeds rond diezelfde twee thema's: energie en je zenuwstelsel. Wat die stoffen concreet doen, mag ik je op basis van de wetenschap zo vertellen: Vitamine B12 draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid.1 Vitamine B12 draagt bij tot de normale werking van het zenuwstelsel en tot een normale psychologische functie.1 Vitamine B12 is goed voor het concentratievermogen en draagt bij aan een heldere geest.1 Vitamine B12 draagt bij tot een normale vorming van rode bloedcellen.1 Folaat helpt vermoeidheid en moeheid te verminderen en draagt bij aan een normale bloedaanmaak.2 Vitamine B6 draagt bij aan een normale energiestofwisseling en ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel.3 Eerst je voeding, daarna een aanvulling Het begint altijd bij je bord. B12 haal je uit dierlijke producten zoals vlees, vis, ei en zuivel. Folaat zit in groene bladgroenten en peulvruchten, en B6 in onder andere volkoren producten, vis en groente. Gevarieerd en kleurrijk eten is en blijft je basis, daar is geen supplement een vervanging van. Tegelijk zie ik in de praktijk dat het niet voor iedereen vanzelfsprekend is om genoeg van deze stoffen binnen te krijgen en ook goed op te nemen. Wie grotendeels plantaardig eet, krijgt B12 uit voeding nauwelijks binnen. En bij het ouder worden, of als je maag en darm het lastig hebben, loopt de opname minder soepel. In die gevallen kan een gerichte aanvulling praktisch zijn. Die combinatie, dat is ScKIN Vitamin B12+ Daarvoor hebben we bij ScKIN de Vitamin B12+. Precies die drie stoffen die in deze reeks steeds terugkwamen, zitten er samen in: vitamine B12 in twee actieve vormen (methylcobalamine en adenosylcobalamine), aangevuld met folaat in de direct opneembare 5-MTHF vorm en vitamine B6 als pyridoxaal-5-fosfaat. Het team compleet, in één zuigtablet. En weet je nog dat ik in het vorige artikel vertelde dat de opname van B12 zo'n ingewikkeld traject is? Daar hebben we bij het maken rekening mee gehouden. Het is een zuigtablet die je onder de tong laat smelten, zodat de stof via je mondslijmvlies wordt opgenomen en je een groot deel van dat opnametraject in de maag omzeilt. Mijn tip daarbij: niet doorslikken, maar rustig laten smelten onder je tong, sabbelen tot er niks meer van over is. En omdat je lichaam in de eerste weken flink aan de slag gaat, is het fijn om die periode wat extra water te drinken. Wat de stoffen bijdragen, zetten we niet groter neer dan het is. Vitamine B12 draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid en tot de normale werking van het zenuwstelsel.1 Folaat helpt vermoeidheid en moeheid te verminderen.2 En vitamine B6 draagt bij aan een normale energiestofwisseling.3 Geen snelle oplossing, maar een brede basis onder je dag, naast alles wat je met je voeding, je rust en je ritme doet. Voor wie een aanvulling prettig kan zijn Ik ben er niet van om iedereen zomaar van alles te laten nemen, dat wil ik voorop stellen. Maar er zijn situaties waarin ik het in de praktijk vaak zinvol zie zijn om B12, folaat en B6 er gericht bij te nemen. Wie grotendeels of helemaal plantaardig eet, krijgt B12 uit voeding nauwelijks binnen, want die stof zit vrijwel alleen in dierlijke producten. Bij het ouder worden verloopt de opname in de maag doorgaans wat minder soepel. En ook in drukke periodes, of als je maag en darm het lastig hebben, kan het fijn zijn om die brede basis wat steviger neer te zetten. Het mooie van deze combinatie is dat de drie stoffen elkaar aanvullen, precies zoals ze dat in je lichaam ook doen. Je geeft je energiestofwisseling en je zenuwstelsel dan in één keer het hele team mee, in plaats van één losse stof. En zoals ik in deze reeks steeds heb gezegd: het is een aanvulling op je voeding, geen vervanging ervan. Bekijk Vitamin B12+ Tot slot Als je één ding uit deze reeks meeneemt, laat het dan dit zijn: geef het tijd, en kijk verder dan alleen je nachtrust. Zorg voor een rustige bloedsuiker, gevarieerde voeding, genoeg rust en beweging, en zorg dat je lichaam de meewerkers heeft die het nodig heeft om energie te maken. Kies een paar dingen uit deze artikelen, houd ze een aantal weken vast, en kijk dan pas terug. Dat is minder spannend dan een snelle oplossing, maar het is wel hoe je lichaam echt werkt. En mocht je er tussendoor even niet uitkomen of twijfelen wat bij jou past, vraag dan gerust advies. We helpen je heel graag verder. 1 Vitamine B12 draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid, tot de normale werking van het zenuwstelsel, tot een normale psychologische functie, is goed voor het concentratievermogen en draagt bij aan een heldere geest, en draagt bij tot een normale vorming van rode bloedcellen. Goedgekeurde gezondheidsclaims voor vitamine B12. 2 Folaat helpt vermoeidheid en moeheid te verminderen en draagt bij aan een normale bloedaanmaak. Goedgekeurde gezondheidsclaims voor folaat (5-MTHF, 400 mcg, 200% RI). 3 Vitamine B6 draagt bij aan een normale energiestofwisseling en ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel. Goedgekeurde gezondheidsclaims voor vitamine B6 (pyridoxaal-5-fosfaat, 2,8 mg, 200% RI). Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Waarom vermoeidheid niet zomaar een oppervlakkig probleem is Hoe voeding, slaap en prikkelverwerking invloed hebben op vermoeidheid Wat er van binnenuit meespeelt bij langdurige vermoeidheid
Erfahren Sie mehr
Waarom vermoeidheid niet zomaar een oppervlakkig probleem is
◷ 6 min leestijd Je kent dat gevoel vast wel. Je bent eigenlijk best wel op tijd naar bed gegaan, je hebt geslapen, en toch sta je op alsof er nog een nacht ontbreekt. Rond een uur of drie 's middags zak je weg, je hoofd voelt wat wattig, en je grijpt naar koffie om de dag door te komen. En het gekke is: het ligt niet per se aan die ene drukke week. Bij veel vrouwen sleept dat moe-zijn gewoon mee, week in week uit, terwijl er van buiten niks bijzonders aan de hand lijkt. Wat ik vanuit mijn achtergrond in de orthomoleculaire geneeskunde zo interessant vind aan vermoeidheid, is dat het bijna nooit een oppervlakkig verhaal is. We denken al snel: ik heb slecht geslapen, of ik heb te veel gedaan. En soms is dat ook precies wat er speelt. Maar als het langer aanhoudt, dan is moe-zijn eigenlijk een signaal van je lichaam dat er iets in de energiehuishouding niet lekker loopt. In dit artikel neem ik je mee in wat er onder dat moe-zijn kan zitten, zodat je er straks anders naar kijkt. Energie is niet één ding Laten we beginnen bij wat energie eigenlijk is, want daar gaat vaak al iets mis in hoe we erover denken. We praten over energie alsof het een soort voorraad in een tank is die je 's nachts weer bijvult. Maar zo simpel is het niet. Je lichaam maakt energie de hele dag door opnieuw aan, in elke cel apart, en het verdeelt die energie voortdurend over alles wat er moet gebeuren. En er moet nogal wat gebeuren. Je hersenen vragen veel, je hart klopt onafgebroken, je spijsvertering draait, je afweer is bezig, je spieren doen hun werk. Al die systemen trekken aan diezelfde energie. Je moet het je voorstellen als een huishouden met een beperkt budget: als er ergens veel naartoe gaat, blijft er elders minder over. In een drukke periode, of als je lichaam ergens hard aan werkt, merk je dat dus als eerste aan de dingen die niet strikt noodzakelijk zijn. Je concentratie, je zin om iets te ondernemen, je veerkracht. Je energiefabriekjes Om te snappen waar die energie vandaan komt, moeten we heel even de cel in. In vrijwel al je cellen zitten kleine onderdelen die we de energiefabriekjes noemen, de mitochondriën. Dat zijn de plekken waar je lichaam de brandstof uit je voeding omzet in bruikbare energie. Wat je eet aan koolhydraten, vetten en eiwitten wordt daar als het ware verbrand, en de energie die daarbij vrijkomt wordt opgeslagen in een soort oplaadbare accu die je lichaam de hele dag aanspreekt. Dat vind ik zo'n mooi beeld om vast te houden: het is niet zo dat de energie kant-en-klaar in je eten zit en er zomaar uit rolt. Er zit een heel productieproces tussen. Je voeding is de grondstof, je energiefabriekjes zijn de werkvloer, en pas aan het einde van die lopende band heb je bruikbare energie. Loopt er ergens op die band iets stroef, dan kun je genoeg eten en toch het gevoel houden dat je motor niet echt aanslaat. Waarom slaap alleen niet het hele verhaal is Slaap is belangrijk, laat daar geen misverstand over bestaan. In de nacht ruimt je lichaam op en herstelt het. Maar slaap is de rust-kant van het verhaal, en energie maken is de werk-kant. Je kunt prima uitgerust zijn en toch merken dat je lichaam de energie overdag niet goed vrijmaakt. Dan slaap je acht uur en voel je je nog steeds niet fit. Dat is precies het punt waarop veel vrouwen denken dat het aan henzelf ligt, aan discipline of aan doorzetten. Terwijl het vaak een kwestie is van hoe soepel die energieproductie in de cel verloopt. Herken je dat je in een rustige vakantieweek eigenlijk net zo moe kunt zijn als in een drukke werkweek? Dat zegt iets. Als het puur aan drukte of slaap lag, zou dat verschil groter moeten zijn. Dat het ook in rustige periodes speelt, wijst erop dat er iets in de motor zelf meedoet. En ik wil hier ook even iets rechtzetten, want ik hoor het vrouwen zo vaak tegen zichzelf zeggen. Dat aanhoudende moe-zijn is geen kwestie van niet genoeg wilskracht, of van je er maar overheen moeten zetten. Je lichaam geeft gewoon een seintje dat de energieproductie ergens stroever loopt dan zou moeten. Dat is informatie, geen falen. En het fijne aan informatie is dat je er iets mee kunt. De meewerkers die je vaak vergeet En dan komen we bij het deel waar het in mijn vak vaak over gaat. Die energiefabriekjes doen hun werk namelijk niet in hun eentje. Om brandstof om te zetten in energie heeft je lichaam een hele set hulpstoffen nodig die meewerken in het proces. We noemen die cofactoren, en dat zijn voor een groot deel vitamines en mineralen. Ze zijn zelf geen brandstof, maar zonder hen komt de brandstof niet vrij. Zie ze als de mannetjes langs de lopende band: als er eentje ontbreekt, hapert de hele band. Een aantal B-vitamines speelt hierin een rol, net als mineralen zoals magnesium. Ze doen mee in de stapjes waarin je voeding wordt omgezet in energie. Dat is geen wondermiddel-verhaal, het is gewoon hoe je lichaam werkt: het heeft materiaal nodig om zijn werk te doen, en dat materiaal haal je in de eerste plaats uit gevarieerde voeding. In de volgende artikelen ga ik daar veel praktischer op in, en laat ik zien welke stoffen precies meedoen en waar je ze uit haalt. Wat dit betekent voor jou De belangrijkste boodschap van dit eerste artikel: als je langere tijd moe bent, kijk dan verder dan alleen je nachtrust. Slaap is een deel van het verhaal, en een belangrijk deel. Maar de andere helft zit in hoe goed je lichaam energie uit je voeding vrijmaakt, en of het daarvoor genoeg meewerkers tot zijn beschikking heeft. Juist die combinatie bepaalt hoe fit je je door de dag heen voelt. Het fijne is dat je aan veel van die dingen zelf iets kunt doen, vaak met kleinere stappen dan je denkt. In het volgende artikel loop ik met je langs de praktische kant: hoe voeding, slaap en de hoeveelheid prikkels op een dag samen bepalen hoeveel energie je overhoudt. Lees ook Hoe voeding, slaap en prikkelverwerking invloed hebben op vermoeidheid Wat er van binnenuit meespeelt bij langdurige vermoeidheid Hoe je je lichaam gericht ondersteunt bij vermoeidheid
Erfahren Sie mehr
Hoe voeding, slaap en prikkelverwerking invloed hebben op vermoeidheid
◷ 6 min leestijd In het vorige artikel keken we naar wat energie eigenlijk is, en waarom moe-zijn dieper zit dan alleen een korte nacht. Nu wordt het praktisch, want daar heb je het meest aan. Hieronder loop ik langs de dingen die in mijn ervaring het meeste verschil maken voor hoeveel energie je overhoudt. Je hoeft ze niet allemaal tegelijk te doen. Kies er twee of drie uit en houd die een paar weken vast, dat werkt beter dan alles in één keer omgooien. 1. Houd je bloedsuiker rustig Dit is misschien wel de belangrijkste, en de meeste mensen zijn zich er niet van bewust. Als je ontbijt vooral uit snelle koolhydraten bestaat, denk aan een boterham met jam, een croissant of alleen fruit, dan schiet je bloedsuiker omhoog en daarna weer omlaag. Die dip voel je als een moment waarop je even helemaal leeg bent en trek krijgt in iets zoets. En dan begint het patroon opnieuw. De hele dag piek en dal, en elke dip kost je energie en focus. De oplossing is eenvoudig: combineer je koolhydraten steeds met wat eiwit en vet. Yoghurt met noten, volkorenbrood met ei of avocado, havermout met wat zaden. Je bloedsuiker blijft dan veel gelijkmatiger, en dat merk je aan een rustiger, stabieler energieniveau zonder die scherpe inzinkingen. 2. Begin je dag met eiwit In het verlengde daarvan: veel vrouwen eten 's ochtends weinig eiwit, terwijl juist dat je een stabiele basis geeft voor de rest van de dag. Een ei, wat kwark of skyr, een handje noten. Het houdt je langer verzadigd en voorkomt dat je rond half elf alweer omvalt. Zie het als het fundament onder je dag. 3. Eet gevarieerd en kleurrijk Je energiefabriekjes hebben, zoals we vorige keer zagen, meewerkers nodig in de vorm van vitamines en mineralen. Die haal je uit je voeding, en hoe gevarieerder je eet, hoe breder dat aanbod is. Een praktische truc: let bij je groente eens bewust op kleur. Groen, rood, oranje, paars. Zo krijg je vanzelf meer verschillende voedingsstoffen binnen, zonder dat je met lijstjes hoeft te werken. Groene bladgroenten, noten, pitten en peulvruchten leveren onder andere magnesium, dat meedoet in de energiestofwisseling. De B-vitamines zitten verspreid over volkoren producten, ei, vlees en groente. Juist doordat ze zo verspreid zitten, is variatie zo belangrijk. 4. Let op waar B12 vandaan komt Eén ding wil ik er apart uitlichten, omdat het zo vaak over het hoofd wordt gezien. Vitamine B12 komt vrijwel alleen uit dierlijke producten: vlees, vis, eieren en zuivel. Plantaardige bronnen leveren het nauwelijks in een vorm die je lichaam kan gebruiken. Eet je grotendeels plantaardig, dan is het dus goed om daar bewust aandacht aan te geven. B12 speelt een rol in je energiestofwisseling en je zenuwstelsel, en daar kom ik in het volgende artikel uitgebreid op terug. 5. Wees slim met cafeïne Koffie geeft geen energie, het leent energie. Het maskeert even dat je moe bent, maar de energie zelf komt er niet bij. En drink je het laat op de dag, dan zit het je 's avonds in de weg bij het inslapen, waardoor je de volgende dag weer met een achterstand begint. Mijn tip: geniet van je koffie in de ochtend, en stop er na een uur of twee, drie 's middags mee. Vervang die middagbak eens door een glas water of een korte wandeling, en let op wat dat doet. 6. Drink genoeg, verspreid over de dag Zelfs een beetje uitdroging maakt je al futloos en wazig in je hoofd. Toch drinken veel mensen pas als ze echt dorst hebben, en dan loop je eigenlijk al achter de feiten aan. Zet een fles water op je bureau en neem bij elke maaltijd een glas. Zo'n simpele gewoonte, en het scheelt merkbaar in hoe helder je je voelt. Merk je dat je het vergeet, koppel het dan aan iets wat je toch al doet, bijvoorbeeld een glas water elke keer als je opstaat van je bureau. 7. Bewaak je prikkels Dit onderschatten we enorm. Een dag vol schermen, meldingen, gesprekken en dingen die je aandacht vragen, is voor je zenuwstelsel hard werken. Aan het einde van zo'n dag ben je moe zonder dat je fysiek iets zwaars hebt gedaan. Dat is prikkelmoeheid. Bouw daarom bewust momenten in waarop je even niks doet: een korte wandeling zonder telefoon, tien minuten met je koffie bij het raam, gewoon even niks. Regelmaat werkt daarbij beter dan één lang moment. 8. Kom overdag in beweging en buitenlicht Het klinkt tegenstrijdig als je moe bent, maar juist zitten maakt vermoeidheid vaak erger. Een korte wandeling, liefst in daglicht, zet je lichaam aan en helpt je energiehuishouding op gang. Ochtendlicht helpt bovendien je dag-en-nachtritme, waardoor je 's avonds makkelijker tot rust komt. Je hoeft niet te sporten, alleen te bewegen. 9. Geef je nachtrust een vast ritme Niet zozeer hoe laat je naar bed gaat, maar de regelmaat is wat telt. Rond dezelfde tijd naar bed en opstaan, ook in het weekend, geeft je lichaam een voorspelbaar ritme om op te herstellen. Een uur voor het slapen de schermen wat dimmen helpt daar flink bij, want fel licht houdt je hoofd nog in de actiestand. 10. Bouw een moment van rust in overdag Ik zet deze bewust als laatste, want hij wordt het vaakst overgeslagen. Een paar minuten rustig ademhalen, even liggen, of gewoon een kwartier niks moeten. Het geeft je zenuwstelsel de kans om terug te schakelen. Dat is geen luxe, het is onderhoud. Hoe je dit volhoudt Kies twee of drie punten uit dit rijtje en houd die een paar weken vast voordat je iets nieuws toevoegt. Energie bouw je op in weken, niet in dagen. Ga je alles tegelijk veranderen, dan weet je achteraf niet wat het verschil maakte, en dat maakt volhouden juist lastiger. In het volgende artikel duik ik dieper de biologie in: welke stoffen precies meedoen in je energiestofwisseling en je zenuwstelsel, en waarom je lichaam ze zo hard nodig heeft. Want als je begrijpt waarom iets meespeelt, wordt het een stuk makkelijker om er iets mee te doen. Lees ook Waarom vermoeidheid niet zomaar een oppervlakkig probleem is Wat er van binnenuit meespeelt bij langdurige vermoeidheid Hoe je je lichaam gericht ondersteunt bij vermoeidheid
Erfahren Sie mehr
Hoe je je lichaam gericht ondersteunt bij vegetarisch eten
◷ 6 min leestijd In deze reeks namen we een mooie route. We keken naar wat vegetarisch eten voor je lichaam betekent, hoe je er in je dagelijkse leven praktisch mee omgaat, en wat er van binnenuit gebeurt. En steeds kwam er één voedingsstof bovendrijven die bij een plantaardig patroon net wat meer aandacht vraagt: vitamine B12. In dit laatste artikel maak ik het concreet, zodat je precies weet hoe je hem gericht binnenhaalt. Even samenvatten waarom B12 zo bijzonder is We zagen dat vitamine B12 vrijwel alleen in dierlijke voeding zit, en dat de opname ervan een aardig ingewikkeld traject is via je maag en je darmen. We zagen ook dat B12 op meerdere plekken tegelijk meewerkt: in je energiefabriekjes, waar je voeding wordt omgezet in bruikbare energie, en in je zenuwstelsel, bij het onderhoud van dat beschermende omhulsel rond je zenuwen. En dat hij dat werk doet samen met zijn vaste partners folaat en vitamine B6. Daarom zeg ik altijd: als je vegetarisch of volledig plantaardig eet, is dit gewoon de stof om goed te regelen. Gewoon uit aandacht voor je eigen lichaam, zonder dat er iets aan de hand hoeft te zijn. En dat past eigenlijk precies bij hoe ik naar gezondheid kijk. Je hoeft niet elke dag met alles bezig te zijn, maar het is wel fijn om de paar dingen die er echt toe doen bewust op orde te hebben. Voor iemand die plantaardig eet is B12 zo'n ding. Je regelt het één keer goed, en dan kun je het verder loslaten en gewoon genieten van je eten. Vitamin B12+ van ScKIN Daar hebben we bij ScKIN Vitamin B12+ voor gemaakt, en ik ben er eigenlijk best wel trots op. Het is een zuigtablet die je onder je tong laat smelten, met een compleet profiel dat precies aansluit op wat je net hebt gelezen. In elke zuigtablet zitten allebei de actieve vormen van B12 die we in het vorige artikel bespraken: methylcobalamine, die vooral bij je zenuwstelsel werkt, en adenosylcobalamine, die meewerkt in je energiefabriekjes. Samen goed voor 20.000 mcg per dag. Daar hebben we de actieve vorm van folaat aan toegevoegd, 5-MTHF, en vitamine B6 in de vorm die je lichaam direct kan gebruiken. Zo krijg je niet één losse vitamine, maar het hele team dat in je lichaam samenwerkt. Wat deze voedingsstoffen doen De erkende bijdragen hangen aan de voedingsstoffen zelf. En omdat ze precies raken aan alles wat we in deze reeks bespraken, zet ik ze hier op een rij, in gewone taal. Vitamine B12 draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid.1 Vitamine B12 draagt bij tot de normale werking van het zenuwstelsel.1 Vitamine B12 draagt bij tot een normale psychologische functie en is goed voor het concentratievermogen.1 Vitamine B12 draagt bij tot een normale vorming van rode bloedcellen.1 Vitamine B12 draagt bij tot een normaal metabolisme van homocysteïne.1 Folaat draagt bij aan een normale celdeling en een normaal homocysteïnemetabolisme.2 Vitamine B6 ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel en draagt bij aan een normale psychologische functie.3 Je ziet het mooie samenspel terug: alle drie dragen ze bij aan dat opruimwerk rond homocysteïne, en zowel B12 als B6 zijn betrokken bij je zenuwstelsel. Precies het team dat we in het vorige artikel bij elkaar zagen werken. Waarom een zuigtablet onder de tong Misschien vraag je je af waarom het een zuigtablet is en geen gewone capsule. Dat heeft een reden. Zoals we zagen is de opname van B12 via de maag en de darmen een verrassend ingewikkeld traject, met veel schakels waar het net even anders kan lopen. Door de tablet onder je tong te laten smelten, laat je een deel al via je mondslijmvlies opnemen. Zie het als een handige binnendoor. Mijn tip daarbij: laat hem echt rustig smelten, dus sabbelen tot er niks meer van over is, en niet doorslikken. Zo haal je er het meeste uit. Hoe je hem makkelijk in je dag past Het fijne aan een dagelijkse zuigtablet is dat je er eigenlijk nauwelijks iets voor hoeft te doen. Eén zuigtablet per dag, en je koppelt hem aan een moment dat je toch al hebt. Veel vrouwen vinden de ochtend prettig, bijvoorbeeld terwijl je je thee of je koffie laat trekken. Je laat hem rustig onder je tong smelten en ondertussen begin je gewoon aan je dag. Door hem aan zo'n vast moment te hangen, vergeet je hem ook niet snel. En zie het echt als een aanvulling naast alles wat je met je voeding doet, niet als vervanging. Je gevarieerde bord met kleur, je eiwitten, je goede vetten: dat blijft de basis. De zuigtablet is er om dat ene stukje, die B12 die bij plantaardig eten wat meer aandacht vraagt, samen met folaat en B6 netjes op orde te houden. Zo hoef je er verder niet over na te denken. Nog een praktisch punt: de smaak. Er zit zwarte bessen extract en een natuurlijke kersensmaak in, dus het smelten onder je tong voelt aangenaam en niet als een pil wegwerken. Dat maakt het net wat makkelijker om er een vaste gewoonte van te maken. Bekijk Vitamin B12+ Tot slot Als je vegetarisch of plantaardig eet, doe je je lichaam op heel veel vlakken iets goeds. Het vraagt alleen dat je een paar stoffen bewust regelt, en B12 staat daarbij voorop. Zorg voor je variatie, je kleur op het bord, je eiwitten en je goede vetten, en houd dat ene stukje, die B12 samen met folaat en B6, gewoon netjes op orde. Dan geef je je lichaam alles wat het nodig heeft om lekker te draaien. Nou, ik hoop dat deze reeks je wat rustiger en bewuster maakt in je keuzes. Een hele fijne dag, en geniet van je eten. 1 Vitamine B12 draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid, tot de normale werking van het zenuwstelsel, tot een normale psychologische functie, is goed voor het concentratievermogen, draagt bij tot een normale vorming van rode bloedcellen en tot een normaal metabolisme van homocysteïne. 2 Folaat draagt bij aan een normale celdeling en aan een normaal homocysteïnemetabolisme. 3 Vitamine B6 ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel en draagt bij aan een normale psychologische functie. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding en een gezonde levensstijl. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Vegetarisch eten: wat het vraagt van je lichaam Waarom rust, ritme en voeding zo'n rol spelen bij vegetarisch eten De diepere laag achter vegetarisch eten, volgens de kPNI
Erfahren Sie mehr
De diepere laag achter vegetarisch eten, volgens de kPNI
◷ 6 min leestijd In de eerste twee artikelen keken we naar wat vegetarisch eten voor je lichaam betekent en hoe je er praktisch mee omgaat. Nu duiken we een laag dieper, want dit is waar mijn vak, de kPNI, echt over gaat: niet naar losse stukjes kijken, maar naar hoe alles in je lichaam met elkaar samenwerkt. En als je snapt wat er onder de motorkap gebeurt, begrijp je ook waarom juist vitamine B12 zo'n bijzondere rol speelt. Je lichaam draait op kleine schakelaars Laat ik beginnen met een van de mooiste processen in je lichaam, dat de meeste mensen nog nooit bij naam hebben gehoord: de methylering. Klinkt ingewikkeld, maar het idee is eigenlijk heel simpel. Je moet je voorstellen dat je lichaam de hele dag door piepkleine schakelaartjes aan- en uitzet. Met zo'n schakelaar activeert je lichaam een proces, of zet het er juist eentje stil. Dat aan- en uitzetten gebeurt door het aanhangen of loshalen van een heel klein bouwsteentje, en dat noemen we methylering. Dit gaat over van alles: het aflezen van je DNA, het aanmaken en opruimen van je boodschapperstoffen in je brein, en het opruimen van stoffen die je lichaam wil afvoeren. Kortom, methylering speelt mee in vrijwel alles wat je lichaam doet. En om die schakelaars goed te laten werken, heeft je lichaam een paar vaste meewerkers nodig. Vitamine B12 is er daar één van, samen met folaat, vitamine B6 en vitamine B2. In de kPNI noemen we die meewerkers cofactoren: stoffen die zelf niet het werk zijn, maar zonder wie het werk niet gedaan kan worden. De twee gezichten van B12 Wat ik zo interessant vind aan B12, is dat hij eigenlijk twee gezichten heeft, twee actieve vormen die elk hun eigen werk doen. En allebei die vormen zitten in het lichaam op een andere plek te werken. De ene vorm werkt vooral in het deel van de cel waar je energie wordt gemaakt, in wat ik altijd liefkozend de energiefabriekjes van je cellen noem, de mitochondriën. Daar draait de hele dag een soort verbrandingsproces waarin je voeding wordt omgezet in bruikbare energie. B12 werkt in dat proces mee als cofactor. En daarom zeg ik altijd: dit is geen kortstondige oppepper die je even omhoog jaagt en daarna weer laat vallen. Het is meewerken aan je energie op de lange termijn, van binnenuit, op de plek waar je energie écht gemaakt wordt. De andere vorm werkt vooral in de rest van de cel en is nauw betrokken bij je zenuwstelsel, je brein en je boodschapperstoffen. En hier komt een van mijn favoriete beelden om de hoek. Je zenuwen kun je een beetje vergelijken met een stroomdraad, en om die draad heen zit een soort beschermend rubberen omhulsel, zodat het signaal netjes en snel doorkomt. B12 speelt een rol bij het onderhoud van dat omhulsel. Werkt dat goed, dan lopen je zenuwsignalen soepel. Je snapt dan meteen waarom deze vitamine zo verbonden is met hoe helder en veerkrachtig je je voelt. Het opruimverhaal van homocysteïne Dan is er nog een proces dat mooi laat zien hoe die B-vitaminen samenwerken. Bij de omzetting van eiwitten ontstaat er in je lichaam een tussenstof met de naam homocysteïne. Dat is een stof die je lichaam weer netjes wil omzetten naar iets bruikbaars. En laat dat nou precies zo'n klusje zijn waarbij vitamine B12, folaat en vitamine B6 de handen ineenslaan. Samen zorgen ze ervoor dat die tussenstof weer wordt omgezet, zodat alles blijft doorstromen. Je ziet hier prachtig terug waarom ik altijd zeg dat je nooit naar één losse vitamine moet kijken, maar naar het team. Waarom dit bij plantaardig eten extra speelt Nu je weet waar B12 allemaal aan meewerkt, snap je ook waarom het bij een plantaardig patroon een stof is om bewust mee om te gaan. B12 komt namelijk vrijwel alleen uit dierlijke voeding, en bovendien is de opname ervan een verrassend ingewikkeld verhaal. Je maag, je darmen en een aantal transportstofjes moeten allemaal netjes hun werk doen voordat die B12 uiteindelijk in je cel belandt. Er zitten dus best wel wat schakels in die keten, en bij ieder van ons loopt dat net weer een tikje anders. Daarbij komt dat je lichaam B12 opslaat in de lever, in een voorraad die een hele tijd meegaat. Fijn, maar het betekent ook dat je niet meteen merkt als je er structureel minder van binnenkrijgt. Precies daarom is het zo prettig om er aan de voorkant bewust voor te zorgen, in plaats van pas achteraf te kijken. Folaat, de trouwe partner Ik wil folaat hier ook even noemen, want die hoort echt in dit rijtje thuis. Folaat is de actieve, direct bruikbare vorm van foliumzuur, en het werkt zij aan zij met B12 in datzelfde methyleringsverhaal en bij het opruimen van homocysteïne. Folaat haal je gelukkig goed uit plantaardige voeding, denk aan donkere bladgroente, peulvruchten en volle granen. De naam zegt het eigenlijk al: folaat komt van het Latijnse woord voor blad. Toch is het fijn om te weten dat B12 en folaat elkaar nodig hebben, want dat verklaart waarom ze in een goede formule vaak samen zitten. En dan is er nog een derde teamlid dat ik niet onbenoemd wil laten: vitamine B6. Die maakt dit rijtje eigenlijk pas compleet. B6 is namelijk ook betrokken bij dat opruimwerk rond homocysteïne, en daarnaast speelt hij een rol bij je zenuwstelsel, net als B12. Je ziet dus een klein hecht clubje ontstaan: B12, folaat en B6, die op precies dezelfde plekken in je lichaam samen aan het werk zijn. Dat is voor mij het hart van hoe de kPNI naar voeding kijkt. Je lichaam werkt nooit met één losse stof, maar altijd met een samenspel, en het mooiste resultaat krijg je als dat hele team er is. Waar dit naartoe gaat Als je één ding meeneemt uit dit artikel, laat het dan dit zijn: vitamine B12 is geen los knopje dat je even omzet, maar een meewerker die op meerdere plekken tegelijk het verschil maakt. In je energiefabriekjes, in je zenuwstelsel en in dat fijne opruimwerk van je lichaam. En omdat hij vooral uit dierlijke voeding komt, is het bij een plantaardig patroon precies de stof om bewust te regelen. In het laatste artikel van deze reeks maak ik het concreet. Dan laat ik je zien hoe je die B12, samen met zijn vaste partners folaat en B6, praktisch en gericht binnenhaalt. Lees ook Vegetarisch eten: wat het vraagt van je lichaam Waarom rust, ritme en voeding zo'n rol spelen bij vegetarisch eten Hoe je je lichaam gericht ondersteunt bij vegetarisch eten Zeker als je plantaardig eet, is een goede vitamine B12 belangrijk. Bekijk Vitamin B12+ van ScKIN.
Erfahren Sie mehr
Waarom rust, ritme en voeding zo'n rol spelen bij vegetarisch eten
◷ 6 min leestijd In het vorige artikel keken we naar wat vegetarisch eten voor je lichaam betekent: veel wat het prettig vindt, en een paar voedingsstoffen waar je wat bewuster mee omgaat. Nu het praktische deel, want daar heb je in je dagelijkse leven het meest aan. Ik geloof namelijk niet zo in ingewikkelde schema's. Ik geloof in een paar goede gewoontes die je volhoudt. Hieronder loop ik langs de dingen die in mijn ervaring het meeste verschil maken. Je hoeft ze niet allemaal tegelijk op te pakken, begin met twee of drie en houd die een paar weken vast. 1. Eet gevarieerd en kijk naar kleur Dit is de basis onder alles. Als je minder of geen vlees eet, wordt variatie nog belangrijker, want je haalt je bouwstoffen uit een breder palet aan producten. Een mooie en simpele manier om dat te doen is op kleur letten. Groen, rood, oranje, paars, geel: hoe meer kleuren er in de loop van een week over je bord gaan, hoe breder het aanbod aan voedingsstoffen. Je hoeft dan niet met lijstjes te werken, je laat de kleur het werk doen. 2. Zet bij elke maaltijd een eiwitbron neer Eiwit is voor veel vegetariërs het onderdeel dat er ongemerkt bij inschiet. Toch is het juist zo belangrijk, want je lichaam gebruikt eiwit voor van alles: je spieren, je huid, je haar en talloze processen van binnenuit. Plantaardige eiwitbronnen zijn er genoeg: peulvruchten zoals linzen, kikkererwten en bonen, maar ook tofu, tempeh, noten, zaden en volle granen. Een handige gewoonte is om peulvruchten en granen in de loop van de dag te combineren, bijvoorbeeld linzen bij je rijst of hummus op je volkorenbrood. Samen leveren ze een completer eiwit dan apart. 3. Combineer ijzer met vitamine C Dit is echt zo'n tip die klein lijkt maar veel doet. IJzer uit plantaardige bronnen neemt je lichaam wat minder makkelijk op dan ijzer uit vlees. Vitamine C helpt daar enorm bij. Dus knijp een beetje citroen over je spinazie, eet een stukje paprika bij je linzenschotel, of neem een sinaasappel na de maaltijd. Wat je juist beter even apart houdt van je ijzerrijke maaltijd zijn koffie en thee, want die remmen de opname wat af. Drink die dus liever tussen de maaltijden door. 4. Wees bewust met vitamine B12 Zoals we in het vorige artikel zagen, zit vitamine B12 vrijwel alleen in dierlijke producten. Eet je vegetarisch met zuivel en eieren, dan haal je daar een deel uit. Eet je volledig plantaardig, dan is dit de stof om echt bewust mee om te gaan. B12 speelt namelijk een rol in je energie en je zenuwstelsel, en het is prettig om daar aan de voorkant goed voor te zorgen in plaats van het op zijn beloop te laten. In het laatste artikel van deze reeks ga ik hier praktisch dieper op in. 5. Denk aan de goede vetten De essentiële vetzuren, de omega 3-vetten, kan je lichaam niet zelf aanmaken. Eet je geen vis, kijk dan naar plantaardige bronnen: een lepel lijnzaad door je yoghurt of havermout, een handje walnoten als tussendoortje, en algenolie als je gerichter wilt aanvullen. Zo houd je dit stukje gewoon op orde. 6. Houd je bloedsuiker stabiel Nu iets over ritme, want wánneer en hóé je eet doet net zo goed mee als wát je eet. Een maaltijd van alleen snelle koolhydraten, denk aan wit brood of een zoet ontbijt, geeft je een piek en daarna een dip. En in die dip grijp je makkelijk weer naar iets snels. Combineer je koolhydraten steeds met wat eiwit en vezels, dan blijft je energie veel gelijkmatiger. Havermout met noten en zaden, volkorenbrood met hummus en een ei, een stuk fruit samen met een handje amandelen. Je hele lijf vaart er wel bij, en je hoofd ook. 7. Eet met enige regelmaat Je lichaam houdt van voorspelbaarheid. Als je op ongeveer vaste tijden eet, weet je systeem waar het aan toe is en hoeft het niet steeds bij te sturen. Sla je maaltijden vaak over en eet je dan 's avonds ineens veel, dan vraag je best wel wat van je vertering. Drie rustige eetmomenten op de dag, met eventueel iets kleins ertussen, werkt voor de meeste vrouwen prettiger dan de hele dag door snaaien. 8. Geef je rust en je slaap echt aandacht Ik zet dit bewust bij de voeding-tips, want ze horen bij elkaar. In je slaap herstelt je lichaam en ruimt het op. Slaap je structureel kort of onrustig, dan krijgt dat herstel minder ruimte, en dan merk je overdag dat je minder veerkracht hebt. Probeer rond dezelfde tijd naar bed te gaan en op te staan, ook in het weekend. En bouw ergens op de dag een moment in waarop je echt even niks hoeft: een korte wandeling zonder telefoon, een paar minuten rustig ademhalen. Regelmaat werkt daarbij beter dan lengte. 9. Drink verspreid over de dag Simpel, en toch vergeten veel mensen het. Een fles water op je bureau en een glas bij elke maaltijd is een van de makkelijkste basisgewoontes die je jezelf kunt aanleren. Water helpt je lichaam bij vrijwel alles, van je vertering tot je concentratie. En het scheelt echt of je verspreid over de dag kleine beetjes drinkt of pas 's avonds ineens veel. Je lichaam kan gelijkmatige teugjes gewoon prettiger verwerken. Hoe je dit volhoudt Kies uit dit rijtje twee of drie dingen die voor jou het makkelijkst voelen, en houd die een paar weken vast voordat je iets nieuws toevoegt. Zo bouw je rustig een patroon op dat blijft hangen, in plaats van dat je alles tegelijk verandert en het na een week weer loslaat. Vegetarisch eten wordt op die manier vanzelf iets waar je je goed bij voelt. In het volgende artikel gaan we een laag dieper. Dan laat ik je vanuit de kPNI zien wat er precies in je lichaam gebeurt, en waarom juist die ene vitamine, B12, zo'n sleutelrol speelt in je energie en je zenuwstelsel. Als je dat begrijpt, wordt het namelijk een stuk logischer waaróm je er bewust mee omgaat. Lees ook Vegetarisch eten: wat het vraagt van je lichaam De diepere laag achter vegetarisch eten, volgens de kPNI Hoe je je lichaam gericht ondersteunt bij vegetarisch eten
Erfahren Sie mehr
Vegetarisch eten: wat het vraagt van je lichaam
◷ 6 min leestijd Nou, je ziet het overal om je heen, en misschien doe je zelf ook al mee. Steeds meer vrouwen kiezen ervoor om minder vlees te eten, of helemaal geen vlees meer. De ene doet het voor de dieren, de ander voor het milieu, en weer een ander merkt gewoon dat ze zich lichter voelt als er meer groente en peulvruchten op haar bord liggen. Ik vind dat eigenlijk een hele mooie beweging, en er is best wel wat voor te zeggen. Want als ik het vanuit mijn achtergrond in de orthomoleculaire geneeskunde en de kPNI bekijk, dan zit er in het minderen met vlees veel wat je lichaam prettig vindt. Tegelijk is er één ding dat het waard is om te weten, juist omdat het zo makkelijk over het hoofd wordt gezien. En daar wil ik je in dit eerste artikel rustig in meenemen. Waarom minder vlees je lichaam vaak goed doet Laten we beginnen bij het goede nieuws, want dat is er volop. Ons lichaam is eigenlijk niet gebouwd op de enorme hoeveelheden rood vlees en zuivel die veel mensen sinds een paar generaties eten. In vlees van zoogdieren en in zuivel zit een suikermolecuul dat je lichaam zelf niet maakt en ook niet helemaal herkent als eigen. Eet je daar week in week uit veel van, dan bouwt je lichaam dat vreemde molecuul langzaam in, en dat houdt je afweer voortdurend een beetje bezig. Je zou het kunnen zien als een lage, sluimerende prikkeling op de achtergrond die er eigenlijk niet hoeft te zijn. Als je minder zoogdiervlees en zuivel eet, geef je je lichaam op dat vlak dus wat rust. Dat is een van de redenen dat mensen zich bij een meer plantaardig patroon vaak wat lichter en soepeler voelen. Eet je wel af en toe vlees, dan is er trouwens een mooie tip: zorg dat je vlak vóór zo'n maaltijd flink hebt bewogen, een stevige wandeling of een work-out. Je lichaam gebruikt die vreemde moleculen dan om je energievoorraden aan te vullen in plaats van ze in te bouwen. Kip, gevogelte, ei en vis vallen buiten dit verhaal, daar zit dat molecuul namelijk nauwelijks tot niet in. De keerzijde die de moeite waard is om te kennen En dan het punt waar ik je op wil wijzen, niet om je af te schrikken maar juist om je bewust te maken. Een deel van de voedingsstoffen die je lichaam nodig heeft, zit van nature vooral, of zelfs uitsluitend, in dierlijke voeding. Als je daar bewuster mee omgaat, kun je er ook bewuster voor zorgen dat je ze binnenkrijgt. En dat is eigenlijk het hele idee: weten waar je op mag letten. De bekendste hiervan is vitamine B12. Die zit vrijwel alleen in dierlijke producten: vlees, vis, ei, melk en melkproducten. In planten, algen en zeewier zit hooguit een stof die er een beetje op lijkt, maar die het werk van echte B12 in je lichaam niet doet. Eet je vegetarisch, dan haal je nog een deel binnen uit je zuivel en je eieren. Eet je helemaal plantaardig, dan wordt het iets waar je echt even bij stil mag staan. Het bijzondere aan B12 is dat je lever er een flinke voorraad van aanlegt, genoeg voor een hele tijd. Dat klinkt geruststellend, en dat is het ook, maar het heeft ook een keerzijde. Omdat die voorraad langzaam wordt aangesproken, merk je vaak niet meteen als je er structureel minder van binnenkrijgt. Het is dus iets om aan de voorkant goed te regelen, in plaats van af te wachten. Meer dan alleen B12 B12 is de bekendste, maar hij staat niet alleen. Er zijn nog een paar voedingsstoffen die bij een plantaardig patroon wat meer aandacht vragen, en het is fijn om ze te kennen. IJzer bijvoorbeeld. IJzer zit ook in plantaardige bronnen zoals peulvruchten, volle granen en donkere bladgroente, alleen neemt je lichaam het uit planten wat minder makkelijk op dan uit vlees. Een simpele truc helpt enorm: combineer die ijzerrijke plantaardige producten met iets wat vitamine C bevat, zoals paprika, citrusfruit of een handje bessen. Dan gaat de opname een stuk soepeler. En dan zijn er de essentiële vetzuren, de omega 3-vetten. Die heten niet voor niets essentieel: je lichaam kan ze niet zelf maken, dus je bent afhankelijk van wat er op je bord ligt. Vis is er een rijke bron van, en eet je die niet, dan wordt het interessant om te kijken naar plantaardige bronnen zoals lijnzaad, walnoten en algenolie. En als laatste je eiwitten. Je lichaam gebruikt eiwit als bouwmateriaal voor van alles, van je spieren tot je huid en je haar. Bij vlees en vis krijg je dat er min of meer vanzelf bij, maar plantaardig vraagt het net iets meer aandacht. Gelukkig zijn er volop mooie bronnen: peulvruchten, tofu, tempeh, noten, zaden en volle granen. In het volgende artikel laat ik je een simpele manier zien om die goed te combineren. Waarom die B12-voorraad je op het verkeerde been kan zetten Ik wil nog even terugkomen op die voorraad B12 in je lever, want dat vind ik echt een belangrijk punt om te snappen. Bij de meeste voedingsstoffen merk je vrij snel als er iets scheefloopt, omdat je lichaam er weinig van opslaat. Bij B12 ligt dat anders. Je lever bouwt er een royale voorraad van op, en daar teert je lichaam rustig op door als er even minder binnenkomt. Dat is aan de ene kant handig, want het geeft je lichaam speling. Aan de andere kant kan het je op het verkeerde been zetten, omdat je een tijdlang niks in de gaten hebt terwijl de voorraad langzaam wordt aangesproken. Precies daarom hoor je mij zeggen: regel het aan de voorkant. Niet omdat er meteen iets mis is, maar omdat je zo je lichaam een fijne, constante basis geeft in plaats van te wachten tot je iets merkt. Wat ik je wil meegeven Plantaardig of vegetarisch eten is geen tweederangs keuze, verre van. Het is een keuze waar je lichaam op heel veel vlakken baat bij heeft. Het vraagt alleen dat je een paar dingen bewust regelt, en dat is helemaal geen straf. Sterker nog, mensen die vegetarisch eten en er goed over nadenken, eten vaak gevarieerder en bewuster dan de gemiddelde vleeseter. Dat is echt een kracht. In dit artikel wilde ik je vooral het overzicht geven: minder zoogdiervlees geeft je lichaam rust, en tegelijk zijn er een paar stoffen, met B12 voorop, waar je bewust mee omgaat. In het volgende artikel word ik heel praktisch. Dan loop ik met je langs hoe je je dagen zo indeelt, met rust, ritme en de juiste voeding, dat je lichaam alle ruimte krijgt om lekker te draaien. Lees ook Waarom rust, ritme en voeding zo'n rol spelen bij vegetarisch eten De diepere laag achter vegetarisch eten, volgens de kPNI Hoe je je lichaam gericht ondersteunt bij vegetarisch eten
Erfahren Sie mehr
