◷ 6 min leestijd
Er is een soort ontsteking die je niet ziet en meestal ook niet echt voelt, en die toch behoorlijk wat in je lichaam kan doen. In mijn werk als orthomoleculair therapeut kom ik het steeds weer tegen, en het valt me op hoe weinig mensen ervan gehoord hebben. Het heet laaggradige ontsteking. In dit artikel neem ik je mee in wat het precies is, waarom het zo lang onopgemerkt blijft, en vooral wat je er zelf mee kunt in je dagelijkse leven.
Wat is een ontsteking eigenlijk?
Laat ik bij het begin beginnen, want ontsteking heeft voor veel mensen een negatieve klank, en dat is jammer. Een ontsteking is namelijk in de kern iets heel slims van je lichaam. Stel je snijdt je vinger of je verzwikt je enkel, dan wordt dat plekje rood, warm, dik en gevoelig. Dat is je afweersysteem dat meteen naar de plek toe rent om op te ruimen en te herstellen. Je ziet het, je voelt het, en na een paar dagen is het weer voorbij. Dat noemen we een acute ontsteking, en die hoort er gewoon bij. Zonder dat systeem zou je van elke schaafwond in de problemen komen.
Het gaat pas wringen als dat opruimwerk niet meer stopt. Als je afweersysteem op een heel laag pitje aan blijft staan, dag in dag uit, weken tot maanden achter elkaar. Dan is er geen rode, dikke plek die je kunt aanwijzen, maar sluimert er op de achtergrond een lage ontstekingsactiviteit door je hele lichaam heen. En juist omdat het zo laag en zo verspreid is, merk je het bijna niet. Vandaar de naam laaggradig.
Waarom je het (bijna) niet merkt
Dit is denk ik het lastigste aan het hele verhaal. Bij een acute ontsteking geeft je lichaam een duidelijk signaal, maar bij een laaggradige variant blijft dat duidelijke signaal uit. Wat mensen wel vaak herkennen als ik ernaar vraag, zijn vage dingen die ze allang gewend zijn. Je voelt je vaker moe dan je zou willen, je komt 's morgens moeilijk op gang, je bent sneller je humeur kwijt, je hebt minder zin om in beweging te komen. Precies het soort dingen waarvan je denkt: dat hoort er zeker gewoon bij, ik word ook een dagje ouder.
Wat ik vrouwen dan vaak vertel, is dat je lichaam met dat sluimerende vuurtje op de achtergrond continu een beetje energie kwijt is aan iets waar je niks van ziet. Je afweersysteem draait onophoudelijk op halve kracht, en dat kost je wat. Een arts kan een indruk krijgen van hoeveel ontstekingsactiviteit er speelt via een simpele bloedwaarde, hsCRP genoemd, maar in het dagelijks leven is het vooral iets wat je aan een optelsom van kleine dingen herkent, en niet aan één duidelijk signaal.
Wat het vuurtje brandend houdt
Als je begrijpt wat zo'n laaggradige ontsteking voedt, snap je meteen ook waar je zelf aan kunt draaien. En dat blijken vooral heel gewone dingen uit je leefstijl te zijn.
Het eerste is buikvet. Vetweefsel rond je buik is namelijk niet zomaar opslag, het is actief weefsel dat zelf signaalstoffen afgeeft die ontstekingsactiviteit aanwakkeren. Hoe meer van dat vet, hoe meer van die signaaltjes. Zo houdt het zichzelf een beetje in stand.
Het tweede is langdurige stress. Als je een tijd achter elkaar onder druk staat, maakt je lichaam voortdurend cortisol aan. Cortisol is eigenlijk je natuurlijke rem op ontsteking, maar bij aanhoudende stress worden je cellen er minder gevoelig voor. Het remsignaal komt dan minder goed aan, en dan krijgt die lage ontstekingsactiviteit stiekem meer ruimte. Vandaar dat een periode van veel te veel hooi op je vork ook lichamelijk zo'n tol eist.
Het derde is bewegingsarmoede. We zitten met z'n allen veel, en juist die spontane beweging door de dag heen, gewoon opstaan, lopen, dingen doen, helpt je lichaam om de boel rustig te houden. Zit je heel veel stil, dan mis je dat kalmerende effect.
En het vierde, de rode draad door dit alles, is je voeding. Wat je op je bord legt, bepaalt voor een groot deel of je dat vuurtje aanwakkert of juist tot bedaren brengt.
Wat je zelf op je bord kunt leggen
Hier wordt het gelukkig praktisch, want met je voeding heb je elke dag opnieuw invloed. Er zijn twee kanten aan dit verhaal.
De eerste kant is wat je erbij haalt. In veel planten zitten stoffen die je lichaam helpen om z'n eigen kalmerende systemen aan te zetten. Denk aan de kleurstoffen in blauwe bessen, bramen en donkere druiven, aan de stoffen in broccoli, bloemkool en andere koolsoorten, aan knoflook, en aan een kruid als kurkuma. Ik zeg altijd: hoe meer kleur en variatie op je bord, hoe beter. Die stoffen werken samen met je lichaam om ontstekingsactiviteit binnen de perken te houden, een soort ingebouwde tegenkracht die je gewoon via je eten kunt voeden.
De tweede kant zijn de goede vetten, en dan vooral de omega 3 vetzuren uit vette vis zoals zalm, haring en makreel. Die spelen een rol op celniveau die de moeite waard is om te begrijpen. Elke cel in je lichaam heeft een wandje eromheen, het celmembraan, en dat wandje moet lekker soepel blijven zodat signalen er goed doorheen komen. Krijg je te weinig omega 3 binnen en te veel van de verkeerde vetten, dan wordt dat wandje als het ware wat stroperig, en dan komen belangrijke signalen minder goed aan. Je moet je voorstellen dat het gaat om de balans tussen de vetten die je afweer wat opjagen en de vetten die 'm juist helpen tot rust te komen. In het gemiddelde westerse voedingspatroon is die balans behoorlijk doorgeschoten richting de opjagende kant, simpelweg omdat we weinig vette vis eten en veel bewerkte olies binnenkrijgen. Meer omega 3 op je bord helpt om die verhouding weer wat gezonder te maken.
En de rest van je dag telt ook mee
Voeding is een groot stuk van de puzzel, maar niet het hele plaatje. Alle kleine dingen die je lichaam helpen ontspannen, tellen mee. Voldoende slaap, want in je slaap doet je lichaam een flink deel van z'n herstelwerk. Op tijd een pauze nemen in plaats van maar door te blazen. Meer bewegen door de dag, niet per se een zware training, gewoon vaker opstaan en lopen. En echte ontspanning zoeken, dat wat jou het meest uit je stresspatroon trekt, of dat nu een wandeling is, een sauna, of gewoon een avond zonder scherm.
Wat ik vrouwen graag meegeef, is dat je hier niks radicaals voor hoeft om te gooien. Het gaat om een optelsom van rustige, volhoudbare keuzes. Een bord met meer kleur, wat vaker vis, een stukje wandelen na het eten, op tijd naar bed. Kleine schakeltjes die samen een verschil maken, en die je bovendien gewoon vol kunt houden.
Waar omega 3 om de hoek komt kijken
Omdat die omega 3 vetzuren zo'n terugkerend thema zijn in dit verhaal, en tegelijk zo lastig om via je eten alleen in voldoende mate binnen te krijgen, wil ik je er graag iets meer over vertellen. Vette vis staat namelijk bij lang niet iedereen een paar keer per week op het menu, en dan is het fijn om te weten waar je die goede vetten anders vandaan haalt.
EPA en DHA zijn de twee omega 3 vetzuren waar het lichaam het meest mee kan. DHA draagt bij tot de instandhouding van de normale hersenfunctie en is goed voor het gezichtsvermogen.1 En EPA en DHA samen dragen bij tot de normale werking van het hart.2 Zie het dus als een manier om je omega 3 op peil te houden, naast de vis en de goede vetten die je gewoon uit je voeding haalt. Niet als vervanging van gevarieerd eten, maar als een rustige aanvulling op je basis.
Omega+ is trouwens ook het enige product in de ScKIN-lijn dat je bij zwangerschap en borstvoeding kunt gebruiken, juist omdat DHA in die periode zo waardevol is voor de ontwikkeling van de baby.
Tot slot
Laaggradige ontsteking is precies zo stil en sluipend als de naam doet vermoeden, en juist daarom is het waardevol om te weten dat het bestaat. Niet om ervan te schrikken, maar om te begrijpen waarom een rustiger, kleurrijker en vetter-op-de-goede-manier leven zoveel doet. Je hebt er zelf meer invloed op dan je zou denken. Met wat er op je bord ligt, met hoeveel je beweegt, en met de rust die je jezelf gunt. Twijfel je of er bij jou iets speelt, of gebruik je medicijnen, overleg dan even met je huisarts of een deskundige. En verder geldt: het zijn de kleine, volhoudbare stapjes die op de lange duur het meeste doen.
1 DHA draagt bij tot de instandhouding van de normale hersenfunctie en de inname van DHA is goed voor het gezichtsvermogen. Gunstig effect bij een dagelijkse inname van 250 mg DHA. Omega+ levert 750 mg DHA per dagdosering.
2 EPA en DHA dragen bij tot de normale werking van het hart. Gunstig effect bij een dagelijkse inname van 250 mg EPA en DHA. Omega+ levert 1750 mg EPA en DHA per dagdosering.
Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Raadpleeg bij zwangerschap, borstvoeding, medicijngebruik of ziekte altijd een deskundige. Niet geschikt voor kinderen onder de 10 jaar.
