◷ 7 min leestijd
In het vorige artikel keken we naar wat vitamine B12 in je lichaam doet en naar de bijzonder ingewikkelde route die hij aflegt om binnen te komen. Nu de bronnen, want dat is waar de vraag hoeveel per dag concreet wordt.
Dit is een kort maar helder lijstje, en daar zit meteen het belangrijkste punt van dit artikel in.
B12 komt alleen uit dierlijke voeding
Dat is de kern, en ik zeg het bewust zo stellig. Vitamine B12 wordt in de natuur gemaakt door bacteriën, niet door planten en niet door dieren zelf. Dieren krijgen het binnen via de bacteriën in hun omgeving en hun spijsvertering, en slaan het vervolgens op in hun weefsels.
Daarom vind je B12 terug in vlees, orgaanvlees, vis, schaaldieren, eieren en zuivel. En daarom vind je het niet in groente, fruit, granen, noten, zaden of peulvruchten. Geen enkele.
De sterkste bronnen zijn de orgaanvleessoorten, en dan vooral lever. Een kleine portie runder- of kippenlever levert een veelvoud van wat je op een dag gebruikt. Daarna volgen schaal- en schelpdieren zoals mosselen en oesters, die ook bijzonder sterk zijn.
In het dagelijks eten komt het vooral uit de gewone bronnen: rundvlees, lam, kip, makreel, haring, zalm, eieren, melk, kwark, yoghurt en kaas. Een ei levert al een flink deel van de dagelijkse referentiewaarde, en een glas melk met een plak kaas erbij komt daar ook een heel eind mee.
Waarom gefermenteerde zuivel iets extra's doet
Een detail dat ik aardig vind: kefir, yoghurt en oude kaas leveren B12 niet alleen uit de melk zelf, maar ook via de bacterieculturen die erin zitten. Gefermenteerde zuivel zit daardoor vaak iets gunstiger dan gewone melk.
Datzelfde geldt voor rauwmelkse producten en voor traditioneel bereide zuivel. Niet spectaculair anders, maar het telt mee.
Wat géén bron is, ook al wordt dat beweerd
Hier wil ik even bij stilstaan, want dit is de meest hardnekkige misvatting rond deze vitamine en ze houdt al decennia stand.
Algen en zeewieren, waaronder spirulina en chlorella, bevatten een stof die sterk op vitamine B12 lijkt. In een laboratoriumtest komt die er ook als B12 uit. Alleen werkt die stof in je lichaam niet als B12. Het is een analoog: dezelfde vorm, andere functie. Erger nog, zo'n analoog kan de plek bezetten waar de echte stof had moeten zitten.
Datzelfde geldt voor tempeh, miso, zuurkool en andere gefermenteerde plantaardige producten. Wat daarin zit, komt meestal uit bacteriën op het oppervlak en is wisselend van hoeveelheid en van soort. Daar kun je niet op bouwen.
Gistextract zoals Marmite is een apart geval: daar is B12 aan toegevoegd en dat telt wel mee. Alleen moet je er dan zoveel van eten dat het in de praktijk geen serieuze bron is. Hetzelfde geldt voor paddenstoelen: er zijn soorten waarin iets van B12 is aangetroffen, maar in hoeveelheden die niet in de buurt komen.
Verrijkte plantaardige producten zijn wel een echte bron. Aan veel sojadranken, haverdranken en vleesvervangers wordt B12 toegevoegd, en dat is dan gewoon de vitamine zelf. Kijk alleen even op het etiket, want niet elk merk doet het en de hoeveelheden lopen uiteen.
Kunnen je eigen darmbacteriën het maken?
Dat is een vraag die regelmatig terugkomt, en het antwoord is genuanceerder dan je zou denken. Bacteriën in je darm maken inderdaad B12. Alleen gebeurt dat voor een groot deel in je dikke darm, en de receptoren die B12 opnemen zitten in het laatste stuk van je dunne darm, dus daarvóór.
Sinds de jaren tachtig weten we dat er ook in de dunne darm bacteriën zitten die B12 kunnen maken. Of je daar in de praktijk een betekenisvolle hoeveelheid uit haalt, is niet goed onderzocht. Voorlopig is de stand van zaken dus dat we ervan uitgaan dat je het uit je voeding haalt.
Wat een gewone dag oplevert
Om het concreet te maken, is het aardig om eens door een doorsnee dag te lopen en te kijken wat die aan B12 levert. De referentiewaarde op Europese etiketten is 2,5 microgram per dag, dus daar zetten we het tegen af.
Een ontbijt met twee eieren en een glas melk zit daar al ruim overheen. Een lunch met twee plakken kaas of een stuk gerookte makreel doet hetzelfde. En een avondmaaltijd met vlees of vis legt daar nog eens een flinke schep bovenop. Iemand die normaal dierlijke producten eet, komt in een gewone dag dus ruimschoots aan die hoeveelheid, en vaak aan een veelvoud ervan.
Dat is precies waarom deze vitamine in voedingsadviezen zo weinig aandacht krijgt zolang je gemengd eet. Het wordt pas een onderwerp als er iets verandert: in wat je eet, of in hoe goed je het opneemt. Daar gaat het derde artikel over.
Bereiding: hoe gevoelig is B12?
Een praktische vraag die logisch volgt op zo'n lijstje met bronnen. Vitamine B12 is redelijk hittebestendig, zeker in vergelijking met bijvoorbeeld folaat of vitamine C. Koken, bakken en braden kosten wel iets, maar lang niet alles.
Waar je meer van verliest, is in het kookvocht. B12 is in water oplosbaar, dus wat uit het vlees of de vis in je pan loopt, zit in dat vocht. Gebruik je dat vocht als saus of als basis voor een soep, dan houd je het binnen. Giet je het weg, dan gaat het weg.
Lange, hete bereidingen zoals urenlang doorkoken of stevig frituren kosten het meest. Zacht garen, stoven met het vocht erbij, kort bakken en rauwe of licht gerookte bereidingen houden er het meeste van intact. Dat is overigens geen reden om je kookwijze om te gooien, wel een reden om de jus niet weg te gooien.
Hoe je het praktisch op je bord krijgt
Een paar dingen die eenvoudig zijn en goed werken.
Zet eieren vast in je week. Ze zijn goedkoop, bewaren lang en leveren naast B12 ook eiwit, choline en vetoplosbare vitaminen. Twee eieren bij het ontbijt is een van de simpelste dingen die je kunt doen.
Houd gerookte vis in de koelkast. Makreel en haring zijn sterk in B12 en leveren tegelijk EPA en DHA. Een lunch met gerookte makreel regelt twee dingen in één keer.
Eet af en toe orgaanvlees. Ik weet dat dit niet bij iedereen populair is, maar een keer per maand lever in een stoofpot of als paté is qua inhoud buitengewoon. Let wel op bij zwangerschap, want lever bevat ook veel vitamine A en daar gelden aparte adviezen voor.
Kies gefermenteerde zuivel. Kefir, yoghurt en oude kaas boven de gewone zoete varianten.
Eet je plantaardig? Lees etiketten. Kies dan bewust verrijkte producten en vertrouw niet op algen, zeewier of gefermenteerde sojaproducten als bron. Dat is de belangrijkste praktische boodschap van dit artikel.
Wat er op het etiket staat
Nog iets praktisch over die etiketten. De referentiewaarde die op Europese verpakkingen wordt gebruikt voor B12 is 2,5 microgram per dag. In Nederland wordt voor volwassenen een dagelijkse hoeveelheid van rond de 2,8 microgram aangehouden.
Dat zijn dus heel kleine getallen. Zie je op een verpakking staan dat iets vierduizend procent van de referentiewaarde levert, dan betekent dat honderd microgram, en dat is nog steeds een tiende van een milligram. Het klinkt enorm, maar het gaat hier letterlijk om spoorhoeveelheden.
In het volgende artikel ga ik in op de vraag die daarop volgt: welke hoeveelheden gebruikelijk zijn, waarom die zo ver boven de referentiewaarde kunnen liggen, en wat er bekend is over een bovengrens.
Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Hoeveel vitamine B12 per dag: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen.




