ScKIN Journal
Eten met de seizoenen: waar je op let bij een brede basis
◷ 6 min leestijd In de eerste drie artikelen hebben we het onderwerp van alle kanten bekeken. Waarom je lichaam is ingericht op afwisseling en hoe het seizoen die afwisseling vroeger vanzelf afdwong. Wat elk jaargetijde te bieden heeft, van de koolfamilie en de wortelgewassen in de winter tot het jonge bittere groen in het voorjaar. Wat er met voedingsstoffen gebeurt tussen oogst en bord, en waarom diepvries vaak een nette keuze is. En hoe je dit in een gewone drukke week voor elkaar krijgt. In dit laatste deel breng ik het samen, want de logische vervolgvraag is: hoe houd ik mijn basis breed in de periodes waarin dat lastiger lukt. Eerst: waarom breedte hier het hele punt is Deze reeks ging van begin tot eind over één idee: je lichaam werkt niet met losse stoffen maar met processen waarin veel stoffen tegelijk meedoen. Cofactoren, noemen we die meewerkende stoffen. Ontbreekt er ergens een schakel, dan stokt het proces, hoeveel je ook van dat ene hebt. Dat is precies waarom ik mensen nooit aanraad om zich op één superproduct te storten, en waarom ik in dit onderwerp zo hamer op variatie. Breedte is hier geen bijkomstigheid, breedte is het hele mechanisme. Die breedte leg je in de eerste plaats met je voeding: gevarieerd, kleurrijk, met twee groentemomenten per dag, kort gekookt en met een scheut olie erover. Daar gaat niets boven, en er is ook geen aanvulling die dat vervangt. Alleen: er zijn periodes waarin dat er gewoon bij inschiet. Een drukke maand, een verbouwing, een reis, een winter waarin alles tegenzit. Dan is het praktisch om je basis ergens anders vandaan breed te houden. Waar je op let als je je basis breed wilt houden Een paar punten. Of het echt breed is. Een product met vier vitaminen is geen brede basis. Kijk naar het volledige spectrum: zijn de vetoplosbare en de wateroplosbare vitaminen er allebei, en zitten de mineralen erbij. Of de doseringen ergens op slaan. Een lange ingrediëntenlijst met overal een symbolische hoeveelheid is een marketinglijst en geen formule. Of je het volhoudt. Iets wat je elke dag neemt omdat het makkelijk gaat, doet meer dan iets ingewikkelds dat je na twee weken laat staan. En of er niets in zit wat er niet hoort. Hoe korter de lijst met zaken die niets toevoegen, hoe beter je weet wat je binnenkrijgt. Die brede basis, dat is Super Greens+ De gedachte uit deze hele reeks, breedte boven diepte, is precies waar ScKIN Super Greens+ op is gebouwd. Eén maatschep van 10 gram per dag met 89 ingrediënten, zonder vulstoffen, zonder suiker en zonder kunstmatige toevoegingen. In die formule zit het volledige vitaminespectrum, van vitamine A en bètacaroteen via de hele B-reeks tot vitamine C, D3, E en K2. Daarnaast de mineralen: calcium, magnesium, kalium, zink, koper, mangaan, jodium en chroom. En verder een uitgebreide mix van groenten, algen, planten en kruiden, die we als onderdeel van de formule beschouwen. De erkende bijdragen komen van de vitaminen en de mineralen, en ze lopen opvallend goed gelijk met de thema's uit deze reeks. Energie, het onderwerp waar de seizoenen en de donkere maanden het vaakst aan raken. Vitamine B2 en B5 dragen bij aan een normaal energieleverend metabolisme, vitamine B3 draagt bij aan een normale energiestofwisseling, en alle drie helpen om moeheid en vermoeidheid te verminderen.1 Vitamine B12 draagt bij aan een normaal energieniveau en helpt vermoeidheid te verminderen.2 Magnesium draagt bij aan een normaal energieleverend metabolisme.3 Weerstand, relevant in het seizoen waar we nu in zitten. Vitamine C draagt bij aan het normale functioneren van het immuunsysteem, vitamine D helpt bij de normale werking van het immuunsysteem, en zink ondersteunt het immuunsysteem.4 De huid, die in elk jaargetijde iets anders vraagt. Vitamine A draagt bij aan het behoud van een normale huid en van normale slijmvliezen, vitamine B2 en B3 dragen bij aan het behoud van een normale huid, en zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit.5 En de bescherming van je cellen. Vitamine C, vitamine E, mangaan en koper helpen de cellen beschermen tegen oxidatieve schade.6 Bekijk Super Greens+ Praktisch: hoe en wanneer Eén maatschep van 10 gram per dag, geroerd door water, door een smoothie of door kokoswater. Een vast moment werkt het beste, dus koppel het aan iets wat je toch al doet, bijvoorbeeld je eerste glas water van de dag. Voor onderhoud of voor kinderen vanaf tien jaar kan een halve maatschep volstaan, en dan doe je er ook langer mee. Overleg bij kinderen altijd met iemand die het kind kent. Gebruik je antistollingsmiddelen, overleg dan met je arts, want er zit vitamine K2 in en die speelt een rol bij de bloedstolling. En net als altijd: ben je zwanger, geef je borstvoeding, gebruik je medicijnen of is er iets aan de hand met je gezondheid, bespreek het dan eerst met je arts of een deskundige. Wat ik er nadrukkelijk bij zeg: dit vervangt je groente niet. Het is een brede basis naast je bord, niet in plaats daarvan. De twee groentemomenten per dag uit het derde artikel blijven gewoon staan. Tot slot Waar deze reeks eigenlijk over ging, is dat afwisseling vroeger geen keuze was en nu wel. Het seizoen deed het werk voor ons, en nu de supermarkt het hele jaar hetzelfde aanbiedt, moeten we die afwisseling zelf organiseren. Dat hoeft niet ingewikkeld te zijn. Twee nieuwe seizoensgroenten per kwartaal, groente bij je lunch, kort koken met een scheut olie erover, en een brede basis eronder voor de periodes waarin het er even bij inschiet. Dat is het hele verhaal, en het is een stuk behapbaarder dan de meeste voedingsadviezen die je tegenkomt. 1 Vitamine B2 en vitamine B5 dragen bij aan een normaal energieleverend metabolisme. Vitamine B3 draagt bij aan een normale energiestofwisseling. Vitamine B2, B3 en B5 helpen om moeheid en vermoeidheid te verminderen. 2 Vitamine B12 draagt bij aan een normaal energieniveau. Vitamine B12 helpt vermoeidheid te verminderen. 3 Magnesium draagt bij aan een normaal energieleverend metabolisme. 4 Vitamine C draagt bij aan het normale functioneren van het immuunsysteem. Vitamine D helpt bij de normale werking van het immuunsysteem. Zink ondersteunt het immuunsysteem. 5 Vitamine A draagt bij aan het behoud van een normale huid en aan het behoud van normale slijmvliezen. Vitamine B2 en vitamine B3 dragen bij aan het behoud van een normale huid. Zink helpt bij de verzorging van de huid van binnenuit. 6 Vitamine C, vitamine E, mangaan en koper helpen de cellen beschermen tegen oxidatieve schade. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Eten met de seizoenen: waarom je lichaam gebouwd is op afwisseling Eten met de seizoenen op je bord: wat elk jaargetijde te bieden heeft Eten met de seizoenen in de praktijk: wat je zelf kunt doen
Erfahren Sie mehr
Eten met de seizoenen in de praktijk: wat je zelf kunt doen
◷ 7 min leestijd In de eerste twee artikelen keken we naar waarom afwisseling zoveel oplevert en wat elk seizoen te bieden heeft. Nu het deel waar je direct iets mee kunt. Ik heb het praktisch gehouden, want eten met de seizoenen moet in een gewone drukke week passen, anders houdt niemand het vol. 1. Tel je vaste groenten, en voeg er per seizoen twee toe Begin hier, want dit is de makkelijkste en de nuttigste. Schrijf op welke groenten er bij jou standaard in huis zijn. Bij de meeste mensen zijn dat er een stuk of zes, en die zes staan er het hele jaar door. Voeg er elk seizoen twee toe die op dat moment van hier komen. Niet zes, niet tien, gewoon twee. Nu zou dat bijvoorbeeld pastinaak en spruitjes kunnen zijn, in het voorjaar asperges en radijs. Aan het eind van het jaar heb je dan acht nieuwe soorten geprobeerd, en een paar daarvan blijven vanzelf hangen. Dit werkt zoveel beter dan voornemens over gevarieerd eten, omdat het klein en concreet is en omdat het het seizoen voor je laat werken. 2. Twee groentemomenten per dag Dit is een advies dat ik al jaren geef en dat ik nog altijd het nuttigste vind. Niet een getal in grammen, maar twee momenten op een dag waarop er groente op je bord ligt. Voor de meeste mensen is het avondeten het makkelijkste moment en de lunch de zwakste schakel. Dus daar valt de winst te halen: groente bij je lunch. Soep, een salade naast je brood, of simpelweg een handvol rauwkost erbij. Als je er één gewoonte van maakt, maak er dan deze van. 3. Maak van soep je lunch Mijn favoriete advies in het koude seizoen, en het lost in één keer een hoop op. In soep krijg je vocht, groente, mineralen en warmte tegelijk binnen, en je kunt er vier of vijf verschillende groenten in kwijt zonder dat iemand het merkt. Praktisch: maak zondag een grote pan en vries hem in porties in. Gebruik het kookvocht altijd mee, want daar zitten de wateroplosbare vitaminen in die je anders door de gootsteen spoelt. En zet er wat eiwit bij, dus linzen, kikkererwten, kip of een gekookt ei ernaast, want soep alleen houdt je niet tot het avondeten op de been. 4. Gebruik je vriezer zonder schaamte Uit het vorige artikel: diepvriesgroente wordt rijp geoogst en binnen een paar uur ingevroren, waardoor de voedingsstoffen grotendeels bewaard blijven. In februari is diepvriesspinazie vaak een betere keuze dan iets wat van ver komt. Houd dus altijd een paar zakken in de vriezer: spinazie, erwten, sperziebonen, broccoli, tuinbonen. Dan is er op een drukke dag altijd groente, en dat is nu juist de dag waarop het er anders bij inschiet. 5. Kook kort, en bewaar je kookwater De kennis uit het vorige artikel in één handeling. Vitamine C en de B-vitaminen zijn wateroplosbaar en gevoelig voor warmte. Stoom je groente, of kook kort met weinig water, en gebruik dat water voor je saus of je soep. Roerbakken is ook prima, want dat gaat snel en er zit vet bij, wat de opname van de vetoplosbare vitaminen juist helpt. Waar je het best niet voor kiest, is groente die een halfuur staat te sudderen tot alles grijs is. 6. Doe altijd een scheut olie over je groente Klein, bijna gratis, en het scheelt echt. De vetoplosbare vitaminen A, D, E en K hebben vet nodig om opgenomen te worden, en datzelfde geldt voor de kleurstof bètacaroteen in wortel en pompoen. Een goede olijfolie over je gestoomde groente, wat geroosterde zaden erover, of een paar stukjes avocado erbij. Een volledig vetvrije maaltijd is een maaltijd waaruit je een deel van de vitaminen laat liggen. 7. Begin je maaltijd bitter Een oud gebruik met een goede reden eronder. Bitterstoffen zetten de productie van spijsverteringssappen en gal in gang, en dat bereidt je vertering voor op wat er komt. Praktisch: een paar blaadjes rucola, witlof of radicchio aan het begin van je maaltijd, of een kleine salade vooraf. In het voorjaar heb je daar het seizoen mee: brandnetel, zuring, jonge waterkers. Het hoeft niet veel te zijn, een paar happen is al genoeg om het op gang te brengen. 8. Eet drie keer per dag in plaats van de hele dag door Je spijsvertering werkt in rondes: er is een fase van verteren en een fase van opruimen. Neem je de hele dag kleine happen, dan komt die opruimfase er nooit aan toe, en dat merk je in je energie. Drie duidelijke maaltijden met echte pauzes ertussen is een van de maatregelen met het meeste effect en de minste moeite. Het vraagt wel dat je maaltijden stevig genoeg zijn, dus met voldoende eiwit en vet erin, want anders red je het niet tot de volgende. 9. Eet op kleur in plaats van op lijstjes Een simpele vuistregel die vanzelf voor variatie zorgt. Kijk bij het koken of je drie kleuren op je bord krijgt. Groen, oranje, rood, paars, wit. De kleurstoffen in groenten horen bij verschillende groepen plantenstoffen, dus op kleur letten is eigenlijk op stofgroepen letten, zonder dat je iets uit je hoofd hoeft te leren. Dit werkt bovendien bij kinderen, die zich niets aan voedingsleer gelegen laten liggen maar wel kunnen tellen hoeveel kleuren er op hun bord liggen. 10. Loop één keer langs een boerderijwinkel of markt Niet omdat het per se beter is, maar omdat je dan ziet wat er nu eigenlijk is. In de supermarkt ligt alles er altijd, en daardoor verlies je het zicht op het seizoen volledig. Op een markt of bij een boer zie je in één oogopslag wat er op dit moment van hier komt. Een groentepakket uit de buurt doet hetzelfde en dan zonder dat je ergens heen hoeft: je krijgt wat er is, inclusief die ene knol die je zelf nooit gekocht zou hebben. Dat is precies de bedoeling. 11. Laat je lichaam ook iets van het seizoen merken Tot slot iets wat niet over je bord gaat. In het eerste artikel zagen we dat je lichaam van nature kan wisselen tussen verschillende manieren om energie te maken, en dat die flexibiliteit geoefend wordt door afwisseling. Praktisch: ga ook in de winter naar buiten, ook als het koud is, en vooral in de ochtend voor het daglicht. Zet de verwarming niet overal op dezelfde temperatuur. Beweeg af en toe eens voor het ontbijt in plaats van erna. En durf een maaltijd over te slaan als je geen honger hebt, in plaats van op de klok te eten. Hoe je dit volhoudt Kies er drie. Twee seizoensgroenten toevoegen aan je vaste rijtje, groente bij je lunch, en een scheut olie over alles wat groen is. Dat is een complete set en hij kost je geen extra tijd. En maak er geen project van. Eten met de seizoenen is geen regime maar een manier om afwisseling terug te krijgen die vroeger vanzelf kwam. In het laatste artikel breng ik alles samen en kijk ik waar je op let als je je basis breed wilt houden. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Eten met de seizoenen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Eten met de seizoenen: waarom je lichaam gebouwd is op afwisseling Eten met de seizoenen op je bord: wat elk jaargetijde te bieden heeft Eten met de seizoenen: waar je op let bij een brede basis
Erfahren Sie mehr
Eten met de seizoenen op je bord: wat elk jaargetijde te bieden heeft
◷ 6 min leestijd In het vorige artikel keken we naar waarom afwisseling in je eten zoveel oplevert en hoe het seizoen die afwisseling vroeger vanzelf afdwong. Nu het concrete deel: wat heeft elk jaargetijde te bieden, en welke voedingsstoffen komen daarmee mee. Ik loop de vier seizoenen langs zoals ze zich in Nederland en België aandienen, en zet er telkens bij waar het rijk aan is. Niet om er een studie van te maken, wel zodat je ziet hoe verschillend het aanbod per periode is. Het najaar en de winter: koolsoorten, wortels en noten Laten we beginnen bij het seizoen waar we nu in zitten, want daar heb je meteen iets aan. De koolfamilie is in deze maanden de ster: boerenkool, spruitjes, witte en rode kool, savooiekool, bloemkool, broccoli, en ook raapstelen en koolrabi horen erbij. Deze groenten zijn rijk aan vitamine C, en dat verrast mensen vaak omdat ze bij vitamine C aan sinaasappels denken. Spruitjes en boerenkool leveren per honderd gram meer vitamine C dan een sinaasappel. Daarnaast brengen ze vitamine K, folaat en een flinke hoeveelheid vezels mee, en ze bevatten de typische zwavelverbindingen waar hun geur vandaan komt. De wortelgewassen zijn de tweede groep: winterpeen, biet, pastinaak, knolselderij, koolraap, aardpeer. Die hebben de hele zomer staan opslaan, dus ze zijn voedzaam en ze bewaren uitstekend. Winterpeen en pompoen zijn rijk aan bètacaroteen, de oranje kleurstof waar je lichaam vitamine A van kan maken, en vitamine A draagt bij aan het behoud van een normale huid en van normale slijmvliezen. Noten komen in het najaar van de boom, en dat is geen toeval: walnoten, hazelnoten, kastanjes. Noten leveren goede vetten, eiwit, magnesium, zink en vitamine E. Verder zijn er appels en peren die goed bewaren, prei, ui, knoflook, witlof en veldsla. En het is logisch dat dit het seizoen van de soep en de stoofpot is: warme, langzaam bereide gerechten waar je veel verschillende groenten tegelijk in kwijt kunt. Het voorjaar: jong, groen en bitter Het voorjaar heeft een heel ander karakter. Hier gaat het om jonge scheuten en de eerste bladeren, en die zijn opvallend vaak bitter. Denk aan asperges, radijs, jonge spinazie, waterkers, brandnetel, rucola, zuring, rabarber en de eerste tuinkruiden. Die bittere smaak is er niet voor niets: bitterstoffen zetten de productie van spijsverteringssappen en gal in gang, en daarmee bereid je je vertering voor op wat er komt. Voedingsstoffen die in deze hoek opvallen: folaat zit royaal in jonge bladgroenten, en de naam zegt het al, folium is Latijn voor blad. Folaat draagt bij aan een normale bloedaanmaak. Verder vitamine C, vitamine K en kalium. Dat het voorjaar van oudsher het seizoen van de schoonmaak is, heeft dus ook een voedingskundige kant. Na een winter van bewaarde en zware kost komt er plotseling een hoop jong, bitter groen beschikbaar. De zomer: kleur, water en vrucht De zomer is het overvloedige seizoen, en dat is ook de periode waarin de meeste mensen vanzelf al goed eten. Tomaten, courgette, paprika, komkommer, sla, bonen, venkel, aubergine, en aan de fruitkant aardbeien, bessen, kersen, pruimen, perziken en abrikozen. Deze groep is rijk aan water en aan kleurstoffen. Rood, blauw en paars fruit bevat de kleurstoffen waar die tinten vandaan komen, en tomaat bevat lycopeen, dat juist beter beschikbaar komt als je de tomaat verhit en er wat olijfolie bij doet. Voedingsstoffen die hier opvallen: vitamine C in paprika en bessen, kalium in tomaat en abrikoos, en veel water. Dat laatste telt gewoon mee in je vochtinname, en in de zomer is dat precies wat je nodig hebt. Wat er met voedingsstoffen gebeurt tussen oogst en bord Dan een punt dat het argument voor seizoensgroente concreet maakt. Vitaminen zijn niet eeuwig. Vitamine C in het bijzonder is gevoelig voor licht, lucht, warmte en tijd. Een krop sla die geoogst is, een week onderweg is geweest en daarna nog een paar dagen in je koelkast ligt, bevat minder vitamine C dan een krop die drie dagen geleden van het land kwam. Dat is het praktische voordeel van seizoensgroente: de keten is korter. Groente die hier en nu groeit, hoeft minder lang onderweg te zijn en kan rijper geoogst worden, want hij hoeft niet te overleven in een vrachtwagen. En nu het punt dat veel mensen niet verwachten: diepvriesgroente is in dit opzicht vaak uitstekend. Die wordt op het hoogtepunt geoogst en binnen een paar uur ingevroren, waardoor de voedingsstoffen grotendeels blijven zitten. Diepvriesspinazie of diepvrieserwten zijn dus geen noodoplossing maar een hele nette keuze, en in februari vaak een betere dan iets wat van ver komt. Hoe je bereiding meespeelt Nog een laag, en dit is misschien wel de nuttigste kennis uit dit artikel, want hier kun je direct iets mee. Vitamine C en de B-vitaminen, waaronder folaat, zijn wateroplosbaar en gevoelig voor warmte. Die verlies je dus voor een flink deel in het kookwater en bij lang koken. Kook daarom kort, stoom liever, of gebruik het kookwater voor je saus of je soep. Spinazie die een kwartier staat te pruttelen, levert aanzienlijk minder op dan spinazie die twee minuten door de pan gaat. De vetoplosbare vitaminen A, D, E en K werken juist andersom: die hebben vet nodig om opgenomen te worden. Een scheut olijfolie over je gestoomde broccoli of je wortelen is dus geen luxe maar een opnamehulp. Datzelfde geldt voor de kleurstof bètacaroteen in wortel en pompoen. En sommige dingen komen juist beter beschikbaar door verhitting. Tomaat is daar het mooiste voorbeeld van: lycopeen komt uit een verhitte tomaat met olie makkelijker vrij dan uit een rauwe. Een algemene rauwkost-regel bestaat dus niet, het hangt af van de stof. Wat ik je zou meegeven Kijk eens welke groentesoorten er bij jou standaard in de kar liggen, en tel ze. Bij de meeste mensen zijn het er een stuk of zes, het hele jaar door. Als je er elk seizoen twee bij pakt die er dan zijn, zit je aan het eind van het jaar op een aanzienlijk breder aanbod zonder dat je iets ingewikkelds hebt gedaan. In het volgende artikel maak ik het helemaal praktisch, met de manier waarop je dit in een gewone drukke week voor elkaar krijgt. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Eten met de seizoenen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Eten met de seizoenen: waarom je lichaam gebouwd is op afwisseling Eten met de seizoenen in de praktijk: wat je zelf kunt doen Eten met de seizoenen: waar je op let bij een brede basis
Erfahren Sie mehr
Eten met de seizoenen: waarom je lichaam gebouwd is op afwisseling
◷ 6 min leestijd Je kunt in november aardbeien kopen. Je kunt in juli boerenkool krijgen. In de supermarkt is het hele jaar door ongeveer hetzelfde te koop, en dat is zo gewoon geworden dat bijna niemand er nog bij stilstaat hoe nieuw dat eigenlijk is. Een paar generaties terug at je wat er op dat moment groeide, en dat was elke drie maanden iets anders. Vanuit mijn achtergrond in de orthomoleculaire geneeskunde en de kPNI kijk ik daar met belangstelling naar, en dan niet uit nostalgie. Het gaat me om iets heel praktisch: afwisseling was vroeger geen keuze maar een gevolg van het seizoen. Nu is afwisseling wél een keuze geworden, en daardoor is ze bij veel mensen stilletjes verdwenen. Waar je lichaam op is ingericht Laten we beginnen bij de basis, want dat is de kapstok waar de rest aan hangt. Binnen de kPNI kijken we naar voeding met een evolutionaire blik. Niet omdat we terug zouden willen naar de steentijd, wel om te begrijpen waar het menselijk lichaam in de loop van zijn ontwikkeling op is afgestemd. De manier van leven waar de mens het langst mee te maken heeft gehad, duurde van ongeveer 2,6 miljoen jaar geleden tot zo'n tienduizend jaar terug, toen de landbouw opkwam. In Europa is dat zelfs pas tussen de vijf- en achtduizend jaar geleden. Op die tijdschaal is de landbouw dus heel recent, en de supermarkt is in feite een knipoog. Wat ik daarbij meteen wil zeggen, omdat het vaak wordt overgeslagen: er was nooit één oervoedingspatroon. Er bestonden evenveel manieren van eten als er omgevingen waren waarin mensen woonden. Aan de kust at je anders dan in het bos, en in het noorden anders dan in het zuiden. Er zijn wel overkoepelende kenmerken die plaats en tijd overstijgen, en die bepalen de grenzen waarbinnen het menselijk genoom zich heeft gevormd. Wat dat voedingspatroon kenmerkte Een paar dingen die uit het onderzoek naar voren komen en die het beeld concreet maken. In de Etnografische Atlas zijn 229 samenlevingen van vissers, jagers en verzamelaars bestudeerd, en daaruit kwam dat plantaardig voedsel ongeveer vijfendertig procent van de calorieën leverde en dierlijk voedsel, vooral vis, gevogelte en wat vlees, zo'n vijfenzestig procent. Daarnaast laat onderzoek aan botten en gefossiliseerde tanden zien dat het voedingspatroon van onze voorouders gekenmerkt werd door een ruime eiwitinname. Je ziet dat ook terug in onze eigen verteringsenzymen, en dat vind ik een van de aardigste aanwijzingen die er zijn. Voor de afbraak van eiwitten hebben mensen vijftien genen, voor de vertering van vet tien, voor koolhydraten vijf, en voor elastine, dat alleen in dierlijk bindweefsel voorkomt, zes. Je lichaam vertelt dus zelf waar het op gebouwd is. En er is nog iets, dat misschien wel het meest tot de verbeelding spreekt. Onze hersenen zijn in de loop van de evolutie fors gegroeid, en dat ging ten koste van het spijsverteringsstelsel. Een groot brein is metabool duur, en die energie moest ergens vandaan komen. Dat lukt alleen met voedsel dat rijk is aan voedingsstoffen en makkelijk verteerbaar is. Daarom was voedsel uit de zee, met vis, schaaldieren en algen, altijd zo'n belangrijk deel van het menu. De natuurlijke leefomgeving van de mens is de kuststreek geweest. Je ziet daar nog altijd iets van terug: in het binnenland komen voedingsstoffen als jodium, ijzer, zink en de vitaminen A en D minder vanzelfsprekend op het bord dan aan de kust. Het punt waar het in dit artikel om draait: afwisseling En nu de kern. Al die manieren van eten hadden één ding gemeen dat niemand toen bewust koos: ze veranderden mee met het jaar. In het voorjaar waren er jonge scheuten, bittere bladeren, de eerste groene dingen die uit de grond kwamen. In de zomer was er fruit, en veel, en zoet. In het najaar waren er noten, zaden, wortelgewassen en vruchten die bewaard konden worden. In de winter was er wat er over was, plus wat er aan dierlijk voedsel te vinden was. Elke paar maanden stonden er andere voedingsstoffen op het programma, en die afwisseling werd afgedwongen door de omstandigheden. Dat is precies wat nu is weggevallen. Niet alleen omdat alles altijd te koop is, maar vooral doordat de meeste mensen daardoor het hele jaar ongeveer hetzelfde eten. Dezelfde paar groentesoorten, dezelfde paar vruchten, dezelfde lunch. Een smal menu levert nu eenmaal een smal aanbod aan voedingsstoffen, hoe gezond elk afzonderlijk product ook is. Dat is in mijn ogen het eerlijkste argument voor eten met de seizoenen. Niet omdat een wortel in oktober magisch beter is dan in maart, maar omdat het seizoen je dwingt om door het jaar heen met verschillende dingen te werken. Het seizoen is eigenlijk een afwisselingsmachine die je gratis krijgt. Waarom afwisseling meer oplevert dan je denkt Je lichaam werkt niet met losse stoffen maar met processen waarin veel stoffen tegelijk meedoen. Een vitamine heeft een mineraal nodig om zijn werk te doen, dat mineraal heeft een eiwit nodig om vervoerd te worden, en zo gaat het door. We noemen die meewerkende stoffen cofactoren, en dat woord is in mijn vak een van de belangrijkste die er is. Ontbreekt er ergens een schakel, dan stokt het proces, hoeveel je ook van dat ene hebt. Een brede en wisselende aanvoer is daarom praktischer dan een smalle en overvloedige. Dat is ook precies de reden dat ik mensen nooit aanraad om zich op één superproduct te storten. Daar komt nog iets bij. Planten maken allerlei stoffen aan waarmee ze zich beschermen tegen hun omgeving: tegen vraat, tegen zon, tegen schimmels. Een flink deel van de kleurstoffen, bitterstoffen en geurstoffen in groente en fruit hoort bij die groep. Die stoffen verschillen per plantensoort en zelfs per seizoen, want een plant die in de volle zomerzon staat, maakt andere dingen aan dan een knol die in de grond overwintert. Variatie in soorten is dus ook variatie in die stoffen. Je lichaam heeft zelf ook seizoenen Tot slot een kant die weinig aandacht krijgt. Niet alleen je eten verandert met het jaar, jijzelf verandert ook mee. Het bekendste voorbeeld is vitamine D: van mei tot september maakt je huid het aan onder invloed van zonlicht, en van november tot maart staat de zon daarvoor te laag. Er is meer. Je slaap verschuift met het licht, je eetlust doet in de winter iets anders dan in de zomer, en je lichaam is van nature in staat om te wisselen tussen verschillende manieren om energie te maken. Die flexibiliteit, de mogelijkheid om soepel te schakelen, wordt juist gevoed door afwisseling in wat je eet en hoe je beweegt. Een jaar waarin alles elke dag hetzelfde is, met dezelfde maaltijden, dezelfde binnentemperatuur en hetzelfde kunstlicht, vraagt die flexibiliteit nooit. En wat je niet vraagt, wordt minder geoefend. In het volgende artikel maak ik het concreet: wat heeft elk seizoen eigenlijk te bieden, en welke voedingsstoffen horen daarbij. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Eten met de seizoenen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Eten met de seizoenen op je bord: wat elk jaargetijde te bieden heeft Eten met de seizoenen in de praktijk: wat je zelf kunt doen Eten met de seizoenen: waar je op let bij een brede basis
Erfahren Sie mehr
