◷ 6 min leestijd
Vitamine D heeft een imago dat niet klopt. De meeste mensen kennen het als "die vitamine voor je botten" en denken er verder weinig over na. En ja, die rol klopt. Maar het is echt maar een klein deel van het verhaal. Vitamine D doet in je lichaam zoveel meer, en juist dat bredere plaatje wil ik je in dit artikel laten zien.
Want wat ik in mijn werk steeds terugzie, is dat we vitamine D veel te klein maken. We stoppen het in een hokje, terwijl het eigenlijk overal in je lichaam meedoet. Laten we dat hokje even openbreken.
Eigenlijk is het geen gewone vitamine
Het eerste wat goed is om te weten: vitamine D gedraagt zich niet als een gewone vitamine. Het lijkt in zijn werking veel meer op een hormoon. Een hormoon is een signaalstof, een soort boodschapper die door je hele lichaam reist en cellen vertelt wat ze moeten doen. En dat is precies wat vitamine D doet.
Om die boodschap te kunnen ontvangen heeft een cel een soort slot nodig waar de sleutel in past. Dat slot heet een receptor. Het bijzondere aan vitamine D is dat die receptoren op ontzettend veel plekken in je lichaam zitten. Onderzoekers hebben ze inmiddels teruggevonden in meer dan dertig verschillende soorten cellen en weefsels. En ze vinden er nog steeds nieuwe.
Je moet je dat zo voorstellen: als een stof op zoveel plekken een eigen slot heeft, dan is dat geen toeval. Dan is het een stof die het lichaam op heel veel plekken nodig heeft om zijn werk te doen.
De rol die iedereen kent: botten en calcium
Laten we beginnen bij het bekende deel, want dat is niet voor niks bekend. De belangrijkste taak van vitamine D is het regelen van de calcium- en fosforhuishouding in je lichaam. Dat klinkt technisch, dus ik vertaal het even.
Calcium is de bouwsteen van je botten en je gebit. Maar je lichaam kan calcium uit je voeding alleen goed opnemen als er genoeg vitamine D aanwezig is. Vitamine D staat als het ware bij de deur van je darm en zorgt dat het calcium naar binnen mag. Is er weinig vitamine D, dan gaat een groot deel van dat calcium er ongebruikt weer uit. Is er voldoende, dan neemt je lichaam er veel meer van op.
Zo draagt vitamine D bij aan de instandhouding van sterke botten en een sterk gebit, en speelt het een rol in de hele calciumhuishouding. Dat is de basis. En het is meteen de reden dat vitamine D en botten zo aan elkaar gekoppeld zijn geraakt.
Maar er is zoveel meer
Hier wordt het interessant, want vitamine D houdt niet op bij je botten.
Je afweer
Je immuuncellen hebben, net als heel veel andere cellen, een receptor voor vitamine D. Ze gebruiken het als een van hun signaalstoffen om hun werk goed te doen. Daarom draagt vitamine D bij aan het normale functioneren van het immuunsysteem en aan een goede weerstand. Je afweer is de hele dag door bezig, en vitamine D is een van de stoffen die daarin meedraait.
Je spieren
Ook je spieren doen mee. Vitamine D draagt bij aan een normale spierwerking. Je spieren hebben calcium nodig om samen te trekken en weer te ontspannen, en daar komt die calciumhuishouding weer om de hoek kijken. Zo hangt alles met elkaar samen.
Je cellen
En dan misschien wel het minst bekende, maar zeker zo boeiende deel: vitamine D speelt een rol bij het normale verloop van de celdeling. Je lichaam vernieuwt zichzelf continu, cel voor cel, als een lopende band die nooit stilstaat. Vitamine D is een van de stoffen die in dat proces meedraait.
Zie je hoe breed het wordt? Botten, afweer, spieren, celdeling. Dat is geen vitamine die je in een hokje kunt stoppen.
Waar komt vitamine D eigenlijk vandaan?
Dan de vraag die logisch volgt: hoe kom je aan die vitamine D? Daar zit iets bijzonders, want jouw lichaam kan het grotendeels zelf maken. In je huid zit een stof die onder invloed van zonlicht wordt omgezet in vitamine D. Zon op je huid is dus je belangrijkste bron. Best mooi eigenlijk, dat je lichaam dat gewoon zelf regelt.
Alleen zit daar in ons land een addertje onder het gras, en dat is het seizoen.
Waarom het seizoen zoveel uitmaakt
In de zomer, grofweg van mei tot september, staat de zon hoog genoeg boven Nederland. Dan kan je huid bij voldoende zon vitamine D aanmaken. Maar in de late herfst en winter, van november tot maart, staat de zon te laag en is het licht te zwak. In die maanden maakt je huid vrijwel geen vitamine D meer aan, hoe vaak je ook naar buiten gaat.
En zelfs in de zomer is het niet vanzelfsprekend. We werken veel binnen, we zitten achter glas, we smeren ons in en we bedekken ons. Allemaal logisch, en allemaal dingen die de aanmaak via de huid in de weg zitten. Heb je een wat donkerder huidtype, dan duurt de aanmaak van dezelfde hoeveelheid vitamine D bovendien een stuk langer.
Dat is precies waarom vitamine D in onze streken zoveel aandacht krijgt. We wonen simpelweg niet op een plek waar de zon het hele jaar door zijn werk kan doen.
En uit je eten?
Dan blijft voeding over als bron. Vitamine D zit in een aantal producten, vooral in vette vis zoals haring, zalm en makreel, en in kleinere hoeveelheden in ei en paddenstoelen. Dat is mooi meegenomen en zeker de moeite waard om regelmatig op je bord te leggen.
Tegelijk is het eerlijk om te zeggen dat het lastig is om via voeding alleen op een ruime hoeveelheid te komen. De zon is en blijft veruit je grootste bron, en die valt in de winter grotendeels weg. Dat maakt vitamine D een bijzonder geval onder de vitamines.
Wat ik je wil meegeven
De belangrijkste boodschap van dit artikel: vitamine D is veel breder dan alleen je botten. Het gedraagt zich als een hormoon, het heeft receptoren door je hele lichaam, en het draagt bij aan je botten, je gebit, je afweer, je spieren en je celdeling. Het is een van de stoffen die overal een beetje meedoet.
En je haalt het vooral uit de zon, met voeding als aanvulling. Juist omdat de zon in onze winter zo weinig meewerkt, is het goed om er bewust mee bezig te zijn. Hoe je dat praktisch doet, hoe je zelf zorgt dat je vitamine D op peil blijft, dat is precies waar het volgende artikel over gaat.
