◷ 6 min leestijd
In de eerste twee artikelen keken we naar wat ijzer doet en waar het in zit. Nu komt het deel dat in de praktijk misschien wel het meest verrassend is: het gaat namelijk niet alleen om hoeveel ijzer er op je bord ligt, maar vooral om hoeveel je lichaam er uiteindelijk uit weet te halen. En daar heb je zelf best veel invloed op.
Je moet je de opname voorstellen als een poortje in je darmwand waar het ijzer doorheen moet. Sommige dingen die je eet en drinkt zetten dat poortje wat wijder open, andere houden het juist wat dichter. Als je weet welke dat zijn, kun je met een paar simpele gewoontes zorgen dat er meer binnenkomt. Dit speelt vooral bij plantaardig ijzer, want dat gebruikt van nature wat meer hulp dan de dierlijke vorm.
Wat de opname helpt
Vitamine C is de grote helper
De belangrijkste truc, en meteen de makkelijkste: combineer je ijzerrijke eten met iets wat rijk is aan vitamine C. Vitamine C helpt je lichaam om ijzer uit plantaardige bronnen beter op te nemen. Het is alsof vitamine C dat poortje een flink eind verder openduwt.
In de praktijk is dat heel simpel te doen. Knijp wat citroen over je linzen of je spinazie. Eet een stukje paprika, wat broccoli of een handje aardbeien bij je maaltijd. Neem een sinaasappel als toetje na een bord met peulvruchten. Al die kleine dingen zorgen dat je meer haalt uit precies hetzelfde bord eten. Ik vind dit zo'n mooi voorbeeld van hoe voedingsstoffen samenwerken: de een maakt de ander bruikbaar.
Slim combineren met andere groente en fruit
Ook los van vitamine C geldt: een kleurrijk bord met veel verschillende groenten en wat fruit erbij geeft je lichaam het breedste palet om mee te werken. Kleur op je bord is eigenlijk een simpele manier om vanzelf meer verschillende voedingsstoffen binnen te krijgen, zonder dat je met lijstjes in de weer hoeft.
Wat de opname tegenwerkt
Koffie en thee rond je maaltijd
Nu de andere kant. In koffie en in zwarte en groene thee zitten stoffen die tannines heten, en die maken het voor je lichaam net wat lastiger om ijzer uit je eten op te nemen. Het vervelende is dat veel mensen juist een kop koffie of thee bij of vlak na het eten nemen.
De oplossing is gelukkig heel eenvoudig: schuif dat kopje een uurtje op. Drink je koffie of thee liever tussen de maaltijden door in plaats van er middenin. Zo geniet je er nog steeds van, maar zit het de opname van je ijzer niet in de weg. Dit is echt zo'n tip waarvan ik merk dat mensen 'm makkelijk kunnen volhouden, omdat je niks hoeft te laten, je verschuift het alleen.
Grote hoeveelheden calcium op hetzelfde moment
Calcium en ijzer gebruiken deels dezelfde route naar binnen, en als ze tegelijk in grote hoeveelheid aankomen, zitten ze elkaar een beetje in de weg. Je hoeft zuivel echt niet te schrappen, dat wil ik benadrukken, maar het kan wel handig zijn om je grote glas melk of je stevige portie zuivel niet per se te combineren met net die maaltijd waarmee je op je ijzer mikt.
Stoffen in granen en peulvruchten
In volle granen en peulvruchten zitten van nature stoffen, fytaten genoemd, die de opname wat kunnen afremmen. Daar is gelukkig een mooie oplossing voor die zo oud is als de weg naar Rome: weken, laten kiemen of fermenteren. Denk aan bonen die je een nacht laat weken voor je ze kookt, of aan zuurdesembrood. Die traditionele manieren van bereiden maken het ijzer beter beschikbaar. Grappig hoe onze grootmoeders dat allang goed deden zonder de theorie erbij te kennen.
Een paar extra trucs uit de praktijk
- Kook eens in een gietijzeren pan. Bij het koken komt er van nature een klein beetje ijzer in je eten terecht, zeker bij gerechten met wat zuur erin, zoals een tomatensaus.
- Wissel dierlijk en plantaardig af. Combineer je een plantaardige ijzerbron met een beetje vlees of vis, dan helpt dat de opname van het plantaardige deel.
- Spreid het over de dag. Je lichaam neemt beter op in behapbare porties dan in een keer een enorme hoeveelheid. Meerdere kleine momenten werken prettiger dan alles in een maaltijd proppen.
Waarom de timing zo veel uitmaakt
Wat ik hierboven beschreef, komt eigenlijk allemaal neer op timing. Het gaat niet zozeer om wat je wel of niet mag eten, maar om wat je op hetzelfde moment combineert. Je vitamine C en je ijzer wil je juist samen op je bord, en je koffie, thee en grote portie zuivel schuif je een uurtje op. Zo simpel is het eigenlijk. Ik vind dat een prettige gedachte, want het betekent dat je bijna niks hoeft te schrappen. Je verschuift alleen wat, en je zet slimme combinaties bij elkaar.
Het mooie is dat deze gewoontes vanzelf gaan wennen. In het begin denk je er nog bij na, en na een paar weken doe je het zonder erbij stil te staan. De citroen over de linzen, het kopje koffie dat je bewaart voor later op de ochtend: het wordt gewoon onderdeel van hoe je eet.
Zo ziet een ijzerslimme dag eruit
Om het tastbaar te maken, een voorbeeld van een dag waarin al deze trucjes samenkomen:
- Ochtend: havermout met pompoenpitten en wat aardbeien of kiwi erbij voor de vitamine C. Je kopje koffie bewaar je tot een uurtje later.
- Middag: een salade met kikkererwten, geroosterde paprika en een dressing met citroensap. De paprika en citroen helpen de opname uit die kikkererwten.
- Tussendoor: een handje amandelen, en je thee neem je bewust tussen de maaltijden door.
- Avond: een linzendal of een roerbak met tofu, met flink wat broccoli erbij. Broccoli levert naast smaak ook een portie vitamine C.
Zie je hoe weinig moeite dit eigenlijk kost? Je hoeft er je dag niet voor om te gooien. Je legt gewoon een paar slimme combinaties naast elkaar, en de rest gaat vanzelf.
De voedingsstoffen die eromheen meedraaien
Wat ik je vooral wil meegeven, is dat ijzer nooit in zijn eentje werkt. Er draait een heel team omheen. Vitamine C helpt de opname, zoals je net las. Vitamine A speelt een rol in hoe je lichaam met ijzer omgaat. En bij het aanmaken van nieuw bloed zijn weer andere stoffen betrokken, zoals vitamine B12, foliumzuur en vitamine B6. Het is echt een samenspel, en dat is precies de manier waarop we binnen de kPNI naar het lichaam kijken.
In het laatste artikel van deze reeks zet ik dat team voor je op een rij: welke voedingsstoffen rondom je ijzer en je bloedaanmaak een erkende rol spelen, waar je ze vandaan haalt, en hoe je zorgt dat je die brede basis dagelijks binnenkrijgt.
