Zum Inhalt springen

Mit „Ausgezeichnet“ bewertet | Rezensionen lesen

Als 'Uitstekend' beoordeeld  ⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Black Friday 20% OFF 

Der ScKIN Club: Jetzt beitreten + 25 Punkte

Bestellung vor 12:00 Uhr, Lieferung am nächsten Werktag*

Kostenloser Versand ab 50 EUR (NL)

Twee gelijke keramische schalen naast elkaar met pompoenpitten en cashewnoten

Zink en koper samen: waarom die twee dezelfde deur gebruiken

◷ 6 min leestijd

Zink en koper worden bijna altijd in één adem genoemd, en dat is terecht. Deze twee mineralen hebben een relatie die je bij weinig andere voedingsstoffen zo duidelijk ziet: ze doen heel verschillend werk, en tegelijk delen ze de weg naar binnen. Daardoor beïnvloedt de een hoeveel er van de ander binnenkomt.

Vanuit mijn achtergrond in de orthomoleculaire geneeskunde en de kPNI vind ik dit een van de mooiste voorbeelden van iets wat ik vaak zeg: je lichaam werkt niet met losse stoffen, het werkt met verhoudingen. In dit artikel laat ik zien hoe dat hier precies in elkaar zit.

Wat zink doet

Zink is een co-factor in zo'n driehonderd enzymen. Het zit in het hart van die werktuigen en maakt dat ze hun werk kunnen doen. Je komt het tegen bij de afbraak van eiwitten, bij het vernieuwen van weefsel en bij je afweer.

En zink heeft nog een rol die me altijd weer verwondert. Om een gen in je DNA af te lezen, moet er iets aan dat DNA kunnen hechten. Daar zijn structuren voor die zinkvingers heten: vingertjes van eiwit die zich in de helix vouwen en precies op de goede plek vastpakken. In het hart van zo'n vinger zit een zinkion dat de hele vorm bij elkaar houdt. Via die structuren leveren hormonen zoals cortisol, oestrogeen en testosteron hun boodschap af bij je DNA.

Wat koper doet

Koper is minder bekend en zeker zo interessant. Het zit in een handvol enzymen die allemaal iets heel specifieks doen, en die vier wil ik even langslopen, want ze verklaren waarom koper in zulke uiteenlopende verhalen opduikt.

Het eerste is het enzym dat bindweefsel vastknoopt. Collageen en elastine zijn lange eiwitdraden, en die worden pas sterk als ze op de juiste plekken aan elkaar worden vastgeknoopt. Zie het als touwen die pas een net vormen als er knopen in zitten. Het enzym dat die knopen legt, heeft koper nodig. Zonder koper liggen de draden er wel, maar het net wordt niet geweven.

Het tweede is het enzym dat pigment maakt. De aanmaak van melanine, de kleurstof in je huid en je haar, loopt via een enzym dat koper in zijn hart heeft. Daar komt de link tussen koper en haarkleur vandaan.

Het derde zit in je mitochondriën. Helemaal aan het einde van je energieketen, bij de laatste stap waar zuurstof wordt gebruikt om energie vrij te maken, staat een enzym met koper erin. Dat is letterlijk het sluitstuk van je energieproductie.

Het vierde is een antioxidant-enzym. Je lichaam maakt tijdens de energieproductie onvermijdelijk wat agressieve deeltjes aan, vrije radicalen. Een belangrijk enzym dat die onschadelijk maakt, werkt met koper en zink samen. Hier staan ze dus letterlijk zij aan zij in hetzelfde werktuig.

En er is nog iets. Koper speelt mee bij het ijzermetabolisme: een kopereiwit in je bloed zorgt ervoor dat ijzer in de juiste vorm komt om vervoerd te kunnen worden. IJzer dat niet omgezet wordt, komt niet op zijn bestemming.

En dan de gedeelde deur

Nu de kern van dit artikel. Zink en koper zijn allebei tweewaardige metaalionen van ongeveer dezelfde grootte, en je darmwand heeft transporteiwitten die daar niet heel kieskeurig in zijn. Een deel van de route is dus gedeeld.

Je kunt het zien als twee soorten bezoekers die door dezelfde draaideur naar binnen moeten. Komt er van de een ineens een heel grote groep aan, dan staat de ander te wachten. Bij normale hoeveelheden valt dat nauwelijks op, want dan is het rustig bij de deur. Bij grote hoeveelheden gaat het wel degelijk tellen.

Het eiwit dat de doorslag geeft

Er speelt nog iets, en dat is eigenlijk belangrijker dan de deur zelf. In je darmcellen zit een eiwit dat metallothioneïne heet. Dat eiwit is een soort vanger: het bindt metaalionen en houdt ze vast.

Twee dingen maken dat eiwit bijzonder. Ten eerste wordt de aanmaak ervan aangezet door zink. Hoe meer zink er binnenkomt, hoe meer van dit vangereiwit je darmcellen aanmaken. Ten tweede heeft dat eiwit een sterkere voorkeur voor koper dan voor zink.

Zie je wat er dan gebeurt? Een grote hoeveelheid zink zet de aanmaak aan van een eiwit dat vervolgens vooral koper vastpakt. Dat koper blijft daarmee in de darmcel hangen. En die darmcel leeft maar een paar dagen; daarna wordt hij afgestoten en afgevoerd, mét het koper erin. Dat koper heeft je bloed dus nooit bereikt.

Dit is het mechanisme achter het verhaal dat je overal tegenkomt: veel zink over langere tijd zonder koper erbij houdt de koperopname tegen. Het is geen vage waarschuwing, het is een heel concreet proces in je darmwand.

Waarom dit bij gewoon eten niet speelt

Hier wil ik nadrukkelijk bij stilstaan, want het is de nuance die vaak wegvalt. In gewone voeding komen zink en koper vrijwel altijd samen voor, en in verhoudingen waar je lichaam op gebouwd is.

Kijk maar waar ze in zitten. Oesters leveren allebei. Cashewnoten leveren allebei. Lever, zonnebloempitten, sesamzaad, volkorengranen, peulvruchten: allemaal allebei. Dat is geen toeval maar het patroon waar onze stofwisseling in is ontstaan. Wie gevarieerd eet, krijgt ze automatisch naast elkaar binnen, en dan staat het rustig bij die draaideur.

Het speelt dus bij losse supplementen in hoge doseringen, en dan vooral over langere tijd. Een los zinksupplement is ongeveer het enige wat die verhouding in de praktijk scheef kan trekken, want zoiets bestaat in de natuur niet.

Wat ik hier níet uit afleid

Dan iets waar ik bewust duidelijk over wil zijn, want op internet gaat dit onderwerp snel de verkeerde kant op. Je komt lijstjes tegen die beweren dat je aan allerlei signalen kunt aflezen hoe de verhouding tussen zink en koper bij jou ligt. Dat kun je niet.

Deze twee mineralen doen mee in tientallen processen, en voor elk van die signalen bestaan talloze andere verklaringen. De verhouding tussen zink en koper in je lichaam is bovendien niet goed af te lezen uit een eenvoudige bloedwaarde, omdat het grootste deel van beide in je cellen zit en niet in je plasma.

Wat je wél kunt doen, is zorgen dat ze allebei gewoon in je dag zitten, en opletten dat je ze niet zelf uit balans trekt met een hoge losse dosering. Dat is de hele kunst, en dat is gelukkig eenvoudiger dan welk lijstje ook.

Wat je hiervan meeneemt

Zink en koper doen verschillend werk, van zinkvingers en hormoonsignalen tot bindweefsel, pigment, energie en ijzertransport. Ze delen een deel van de route naar binnen, en zink zet daarbij de aanmaak aan van een eiwit dat vooral koper vasthoudt. In gewone voeding zitten ze naast elkaar en lost dat zichzelf op.

In het volgende artikel kijken we naar precies dat: waar ze in je eten zitten, en waarom de verhouding op je bord vanzelf klopt zolang je gevarieerd eet.

Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Zink en koper samen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen.

Lees ook

Vorherigen Post Nächster Beitrag