◷ 7 min leestijd
In de eerste twee artikelen zagen we wat vitamine D in een groeiend lichaam doet en waar het vandaan komt. In dit derde deel gaat het over de vraag die daarachter ligt: hoeveel heeft een kind nodig, en hoe weet je dat?
Ik ga je hier geen getal geven dat je op jouw kind kunt toepassen, en ik leg uit waarom niet. Daarna laat ik zien waar dat antwoord wel vandaan komt, en hoe je dat gesprek voorbereidt zodat je er echt iets aan hebt.
Waarom ik hier geen dosering geef
Drie redenen, en ze gelden alle drie.
Ten eerste: voor kinderen gelden eigen richtlijnen, en die verschillen per leeftijd. Wat voor een baby geldt, geldt niet voor een kleuter, en wat voor een kleuter geldt, geldt niet voor een tiener. Het is geen onderwerp waar je met één getal uit de voeten kunt.
Ten tweede: de hoeveelheid die past, hangt af van dingen die ik niet van jouw kind weet. Het huidtype, hoeveel het buiten komt, het seizoen, wat er op het bord ligt, of er verrijkte producten worden gebruikt, en of er iets medisch speelt.
Ten derde: vitamine D is vetoplosbaar en wordt opgeslagen. Dat betekent dat te veel over langere tijd een andere betekenis heeft dan bij een wateroplosbare vitamine, en bij kinderen liggen de veilige grenzen lager dan bij volwassenen. Dat is precies de reden dat je dit niet zelf moet gaan inschatten.
Waar het antwoord wel vandaan komt
In Nederland bestaat er een openbaar advies van de Gezondheidsraad over vitamine D, en daarin staan ook de adviezen voor kinderen. Jonge kinderen krijgen daarin een eigen advies, en daarnaast is er aandacht voor kinderen met een donkere huid en voor kinderen die weinig buiten komen.
Dat advies wordt in de praktijk uitgedragen door drie plekken, en die zijn alle drie gratis en deskundig:
- Het consultatiebureau. Voor de jongste kinderen is dit de eerste plek. Zij brengen het zelf ter sprake, kennen de richtlijn en zien je kind regelmatig.
- De jeugdgezondheidszorg op school. Voor oudere kinderen loopt het daar vaak via.
- De huisarts. Altijd, en zeker als er iets medisch speelt of als je kind medicijnen gebruikt.
En voor een vraag over een specifiek product is de apotheek een prima adres. Die kijkt ook naar wat je kind verder gebruikt.
Een gesprek dat echt iets oplevert
Wat ik ouders graag meegeef: ga niet met de vraag of mijn kind vitamine D nodig heeft, maar met een beeld. Dan krijg je een antwoord dat over jouw kind gaat in plaats van over een gemiddelde. Schrijf van tevoren even op:
- De leeftijd van je kind.
- Het huidtype.
- Hoeveel het doordeweeks en in het weekend buiten komt, en in welk seizoen je nu zit.
- Hoe vaak er vis op tafel staat, en of dat vette vis is.
- Welke zuivel je gebruikt, en of je margarine of halvarine smeert.
- Of je plantaardige dranken gebruikt, en of die verrijkt zijn.
- Welke supplementen je kind al gebruikt, met het etiket erbij.
Dat laatste punt is belangrijker dan het lijkt, en daar gaat de volgende paragraaf over.
Tel op wat er al binnenkomt
Dit is in de praktijk de plek waar het mis kan gaan, en bijna altijd met goede bedoelingen. Vitamine D zit op meer plekken dan mensen denken.
- Een kindermultivitamine bevat vrijwel altijd vitamine D.
- Vitaminesnoepjes of gummies ook.
- Levertraan is een geconcentreerde bron, en bevat daarnaast vitamine A, waarvoor bij kinderen eigen grenzen gelden.
- Margarine, halvarine en bak- en braadproducten zijn verrijkt.
- Veel plantaardige dranken en sommige ontbijtproducten zijn verrijkt.
- Soms geeft de ene ouder iets en de andere ook, zonder dat ze het van elkaar weten.
Leg alles wat je kind gebruikt gewoon een keer op tafel en neem de etiketten mee naar dat gesprek. Dat is de hele voorbereiding.
Microgram en internationale eenheden
Een vaardigheid die je bij elk etiket helpt, en die zo geleerd is. Vitamine D wordt in twee eenheden vermeld, en dat levert eindeloos verwarring op.
- Eén microgram komt overeen met 40 internationale eenheden.
- 400 internationale eenheden is 10 microgram.
- 1000 internationale eenheden is 25 microgram.
Het getal in internationale eenheden ziet er altijd veel groter uit terwijl het om hetzelfde gaat. Kijk dus altijd eerst welke eenheid erbij staat voordat je ergens van schrikt.
Waarom een product voor volwassenen niet voor kinderen is
Dit is het punt waar ik het duidelijkst over wil zijn van deze hele reeks. Supplementen voor volwassenen zijn geen kleinere of grotere versie van hetzelfde. Ze zijn samengesteld voor een volwassen lichaam.
Je ziet dat ook gewoon terug op de verpakking. Veel vitamine D-producten voor volwassenen vermelden expliciet dat ze niet geschikt zijn voor kinderen onder een bepaalde leeftijd. Dat staat er niet voor de vorm, dat staat er omdat de hoeveelheid is afgestemd op een volwassene en de veilige grenzen voor kinderen lager liggen.
Dus: geef een kind nooit een product dat voor volwassenen bedoeld is, en ga ook niet zelf een volwassen dosering opdelen. Voor kinderen bestaan er aparte producten in passende hoeveelheden, meestal als druppels, en welke daarvan past, vraag je aan het consultatiebureau, de huisarts of de apotheek.
En een praktisch punt dat hierbij hoort: bewaar supplementen buiten bereik van kinderen. Vitaminesnoepjes zien eruit als snoep, en dat is precies het risico.
Wat ik ouders over ongerustheid wil meegeven
Ik merk dat dit onderwerp bij ouders soms meer spanning oproept dan nodig is. Er wordt veel over geschreven, er staan veel producten in het schap, en op internet is het toontje vaak alarmerend.
Laat ik daarom het volgende zeggen. Het overgrote deel van wat een kind nodig heeft, komt binnen door gewoon buiten te spelen, gevarieerd te eten en genoeg te bewegen. Dat is geen schraal advies dat ik erbij zeg om netjes te zijn, dat is echt waar de meeste winst zit.
En de gevallen waarin er wel extra aandacht nodig is, zijn precies de gevallen die in de officiële richtlijn staan en die bij het consultatiebureau en de huisarts bekend zijn. Je hoeft dat dus niet zelf te bedenken, en je hoeft ook niet bang te zijn dat je iets mist zolang je die contactmomenten gewoon gebruikt.
Als er iets medisch speelt
Er zijn situaties waarin dit onderwerp echt bij een arts hoort en niet bij een artikel of bij de drogist. Een paar daarvan:
- Als je kind medicijnen gebruikt. Sommige middelen hebben invloed op de omzetting van vitamine D of op de calciumhuishouding.
- Als er iets speelt met de nieren, de lever of de bijschildklier.
- Als er een aandoening is waarbij de opname van vetten anders verloopt, want vitamine D reist mee op vet.
- Als je kind een sterk beperkt voedingspatroon heeft, bijvoorbeeld door allergieën of door een eetprobleem.
- Als je kind te vroeg geboren is. Daar gelden eigen afspraken voor.
In al die gevallen geldt: stel de vraag gewoon. Huisartsen en jeugdartsen krijgen hem vaak, en ze vinden het geen rare vraag.
Een waarde laten bepalen
Soms wordt er bij een kind een vitamine D-waarde bepaald. Dat gebeurt op verzoek van een arts en met een reden. Wat gemeten wordt is de opslagvorm die in de lever ontstaat, en die waarde beweegt bovendien door het jaar heen.
Wat zo'n uitslag betekent, is een gesprek met degene die de bepaling heeft aangevraagd. Ga daar niet zelf op sturen aan de hand van een tabel op internet. In het laatste deel van deze reeks maak ik het praktisch: wat je als ouder gewoon zelf kunt doen, zonder dat er iets van moet.
Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D voor kinderen in de praktijk: wat je als ouder zelf kunt doen, lees je wat je er in de praktijk zelf mee kunt.
