ScKIN Journal
Zink en koper samen: waarom die twee dezelfde deur gebruiken
◷ 6 min leestijd Zink en koper worden bijna altijd in één adem genoemd, en dat is terecht. Deze twee mineralen hebben een relatie die je bij weinig andere voedingsstoffen zo duidelijk ziet: ze doen heel verschillend werk, en tegelijk delen ze de weg naar binnen. Daardoor beïnvloedt de een hoeveel er van de ander binnenkomt. Vanuit mijn achtergrond in de orthomoleculaire geneeskunde en de kPNI vind ik dit een van de mooiste voorbeelden van iets wat ik vaak zeg: je lichaam werkt niet met losse stoffen, het werkt met verhoudingen. In dit artikel laat ik zien hoe dat hier precies in elkaar zit. Wat zink doet Zink is een co-factor in zo'n driehonderd enzymen. Het zit in het hart van die werktuigen en maakt dat ze hun werk kunnen doen. Je komt het tegen bij de afbraak van eiwitten, bij het vernieuwen van weefsel en bij je afweer. En zink heeft nog een rol die me altijd weer verwondert. Om een gen in je DNA af te lezen, moet er iets aan dat DNA kunnen hechten. Daar zijn structuren voor die zinkvingers heten: vingertjes van eiwit die zich in de helix vouwen en precies op de goede plek vastpakken. In het hart van zo'n vinger zit een zinkion dat de hele vorm bij elkaar houdt. Via die structuren leveren hormonen zoals cortisol, oestrogeen en testosteron hun boodschap af bij je DNA. Wat koper doet Koper is minder bekend en zeker zo interessant. Het zit in een handvol enzymen die allemaal iets heel specifieks doen, en die vier wil ik even langslopen, want ze verklaren waarom koper in zulke uiteenlopende verhalen opduikt. Het eerste is het enzym dat bindweefsel vastknoopt. Collageen en elastine zijn lange eiwitdraden, en die worden pas sterk als ze op de juiste plekken aan elkaar worden vastgeknoopt. Zie het als touwen die pas een net vormen als er knopen in zitten. Het enzym dat die knopen legt, heeft koper nodig. Zonder koper liggen de draden er wel, maar het net wordt niet geweven. Het tweede is het enzym dat pigment maakt. De aanmaak van melanine, de kleurstof in je huid en je haar, loopt via een enzym dat koper in zijn hart heeft. Daar komt de link tussen koper en haarkleur vandaan. Het derde zit in je mitochondriën. Helemaal aan het einde van je energieketen, bij de laatste stap waar zuurstof wordt gebruikt om energie vrij te maken, staat een enzym met koper erin. Dat is letterlijk het sluitstuk van je energieproductie. Het vierde is een antioxidant-enzym. Je lichaam maakt tijdens de energieproductie onvermijdelijk wat agressieve deeltjes aan, vrije radicalen. Een belangrijk enzym dat die onschadelijk maakt, werkt met koper en zink samen. Hier staan ze dus letterlijk zij aan zij in hetzelfde werktuig. En er is nog iets. Koper speelt mee bij het ijzermetabolisme: een kopereiwit in je bloed zorgt ervoor dat ijzer in de juiste vorm komt om vervoerd te kunnen worden. IJzer dat niet omgezet wordt, komt niet op zijn bestemming. En dan de gedeelde deur Nu de kern van dit artikel. Zink en koper zijn allebei tweewaardige metaalionen van ongeveer dezelfde grootte, en je darmwand heeft transporteiwitten die daar niet heel kieskeurig in zijn. Een deel van de route is dus gedeeld. Je kunt het zien als twee soorten bezoekers die door dezelfde draaideur naar binnen moeten. Komt er van de een ineens een heel grote groep aan, dan staat de ander te wachten. Bij normale hoeveelheden valt dat nauwelijks op, want dan is het rustig bij de deur. Bij grote hoeveelheden gaat het wel degelijk tellen. Het eiwit dat de doorslag geeft Er speelt nog iets, en dat is eigenlijk belangrijker dan de deur zelf. In je darmcellen zit een eiwit dat metallothioneïne heet. Dat eiwit is een soort vanger: het bindt metaalionen en houdt ze vast. Twee dingen maken dat eiwit bijzonder. Ten eerste wordt de aanmaak ervan aangezet door zink. Hoe meer zink er binnenkomt, hoe meer van dit vangereiwit je darmcellen aanmaken. Ten tweede heeft dat eiwit een sterkere voorkeur voor koper dan voor zink. Zie je wat er dan gebeurt? Een grote hoeveelheid zink zet de aanmaak aan van een eiwit dat vervolgens vooral koper vastpakt. Dat koper blijft daarmee in de darmcel hangen. En die darmcel leeft maar een paar dagen; daarna wordt hij afgestoten en afgevoerd, mét het koper erin. Dat koper heeft je bloed dus nooit bereikt. Dit is het mechanisme achter het verhaal dat je overal tegenkomt: veel zink over langere tijd zonder koper erbij houdt de koperopname tegen. Het is geen vage waarschuwing, het is een heel concreet proces in je darmwand. Waarom dit bij gewoon eten niet speelt Hier wil ik nadrukkelijk bij stilstaan, want het is de nuance die vaak wegvalt. In gewone voeding komen zink en koper vrijwel altijd samen voor, en in verhoudingen waar je lichaam op gebouwd is. Kijk maar waar ze in zitten. Oesters leveren allebei. Cashewnoten leveren allebei. Lever, zonnebloempitten, sesamzaad, volkorengranen, peulvruchten: allemaal allebei. Dat is geen toeval maar het patroon waar onze stofwisseling in is ontstaan. Wie gevarieerd eet, krijgt ze automatisch naast elkaar binnen, en dan staat het rustig bij die draaideur. Het speelt dus bij losse supplementen in hoge doseringen, en dan vooral over langere tijd. Een los zinksupplement is ongeveer het enige wat die verhouding in de praktijk scheef kan trekken, want zoiets bestaat in de natuur niet. Wat ik hier níet uit afleid Dan iets waar ik bewust duidelijk over wil zijn, want op internet gaat dit onderwerp snel de verkeerde kant op. Je komt lijstjes tegen die beweren dat je aan allerlei signalen kunt aflezen hoe de verhouding tussen zink en koper bij jou ligt. Dat kun je niet. Deze twee mineralen doen mee in tientallen processen, en voor elk van die signalen bestaan talloze andere verklaringen. De verhouding tussen zink en koper in je lichaam is bovendien niet goed af te lezen uit een eenvoudige bloedwaarde, omdat het grootste deel van beide in je cellen zit en niet in je plasma. Wat je wél kunt doen, is zorgen dat ze allebei gewoon in je dag zitten, en opletten dat je ze niet zelf uit balans trekt met een hoge losse dosering. Dat is de hele kunst, en dat is gelukkig eenvoudiger dan welk lijstje ook. Wat je hiervan meeneemt Zink en koper doen verschillend werk, van zinkvingers en hormoonsignalen tot bindweefsel, pigment, energie en ijzertransport. Ze delen een deel van de route naar binnen, en zink zet daarbij de aanmaak aan van een eiwit dat vooral koper vasthoudt. In gewone voeding zitten ze naast elkaar en lost dat zichzelf op. In het volgende artikel kijken we naar precies dat: waar ze in je eten zitten, en waarom de verhouding op je bord vanzelf klopt zolang je gevarieerd eet. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Zink en koper samen: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Zink en koper op je bord: waar ze in zitten en hoe de verhouding vanzelf klopt Zink en koper samen in de praktijk: wat je zelf kunt doen Zink en koper samen: waar je op let bij een brede basis
Erfahren Sie mehrHoeveel zink per dag uit je eten: de bronnen en wat de opname tegenhoudt
◷ 7 min leestijd In het vorige artikel zagen we waar zink in je lichaam werkt: in honderden enzymen, in de zinkvingers waarmee je hormonen je DNA aansturen, en in de methylering. En we zagen dat er geen voorraadkast is, waardoor de dagelijkse aanvoer meer telt dan bij veel andere stoffen. Dan nu de bronnen. En hier moet ik meteen een voorbehoud maken dat bij geen enkel ander mineraal zo zwaar weegt: wat op papier in je eten zit, is bij zink lang niet altijd wat je ervan opneemt. De sterkste bronnen Oesters staan met grote afstand bovenaan. Een paar oesters leveren een veelvoud van wat je op een dag gebruikt. Geen alledaagse kost, maar het is wel het voorbeeld dat laat zien hoe sterk schelpdieren hierin zijn. Rood vlees is in de praktijk de belangrijkste bron. Rundvlees, lam en wild leveren flink wat zink, en wat net zo belangrijk is: het zit er in een vorm die goed wordt opgenomen. Orgaanvlees zoals lever en hart zit in dezelfde categorie, en daar geldt hetzelfde voor. Schaal- en schelpdieren zoals krab, garnalen en mosselen doen goed mee. Kaas is een onderschatte bron, en dan vooral de harde, lang gerijpte soorten. Dan de plantaardige kant. Pompoenpitten zijn daar de sterkste in, gevolgd door hennepzaad, sesamzaad, cashewnoten en pijnboompitten. Peulvruchten zoals kikkererwten, linzen en bonen leveren ook serieus zink. En volkorengranen, havermout en tarwekiemen doen mee. Dat ziet er dus best breed uit. En toch is er een reden waarom plantaardige eters in zinkadviezen apart genoemd worden. Fytaat: de rem op de opname Hier komt het punt waar dit artikel om draait. Granen, peulvruchten, noten en zaden bevatten fytinezuur, ook wel fytaat genoemd. Dat is de vorm waarin een plant zijn fosforvoorraad voor de kiem opslaat. Fytaat heeft een sterke neiging om zich in je darm aan mineralen te hechten. Zink is daar bijzonder gevoelig voor. Zit er veel fytaat in dezelfde maaltijd, dan vormen die twee een verbinding die je gewoon weer uitscheidt. Het zink zat er dus wel in, maar het kwam er niet doorheen. Het bijzondere is dat precies dezelfde voedingsmiddelen die veel zink bevatten, ook het meeste fytaat bevatten. Een volkorenbrood levert zink én de rem erop, in dezelfde hap. Dat is de reden dat de opname uit een overwegend plantaardig voedingspatroon een stuk lager uitvalt dan uit een gemengd patroon, soms wel de helft. Wat je aan dat fytaat kunt doen Gelukkig is dit een van die onderwerpen waar traditionele bereidingswijzen het antwoord al hadden, lang voordat iemand wist wat fytaat was. Weken. Peulvruchten, noten en granen een nacht in water laten staan en dat water weggooien, haalt een flink deel van het fytaat eruit. Kiemen. Zodra een zaadje begint te ontkiemen, breekt de plant zijn eigen fytaatvoorraad af, want hij heeft de fosfor nodig. Gekiemde peulvruchten en granen zitten daardoor gunstiger. Zuurdesem. Dit vind ik het mooiste voorbeeld. De bacteriën in een zuurdesem breken tijdens het lange rijzen een groot deel van het fytaat af. Zuurdesembrood levert daardoor aanzienlijk meer opneembaar zink dan brood met gistrijzing. Daar hoef je dus niets extra's voor te doen; je kiest alleen een ander brood. Fermenteren. Hetzelfde geldt voor tempeh en voor gefermenteerde zuivel. Het fermentatieproces doet het werk. Dit is wat mij betreft de meest bruikbare les uit dit hele artikel. Niet meer eten, maar anders bereiden. Wat de opname juist helpt Er is ook een kant die meewerkt. Dierlijk eiwit tilt de opname van zink uit een maaltijd omhoog, ook van het plantaardige zink dat er in diezelfde maaltijd in zit. Een handjevol pompoenpitten over een salade met ei of kaas levert daardoor meer op dan diezelfde pitten in een maaltijd zonder eiwitbron. Ook organische zuren helpen. Een scheut citroensap of azijn over je groente of door je dressing maakt mineralen beter beschikbaar. Dat is een van die kleine gewoontes die niets kosten en op de lange duur optellen. Wat de opname nog meer tegenhoudt Naast fytaat zijn er twee dingen om te weten. Het eerste is dat zink, koper en ijzer voor een deel dezelfde transportroute door je darmwand gebruiken. Ze zitten elkaar dus in de weg als er in één keer veel van één binnenkomt. Dat speelt niet of nauwelijks bij gewone voeding, want daar zijn de hoeveelheden bescheiden. Het speelt wel bij losse supplementen in hoge doseringen, en daar kom ik in het volgende artikel op terug. Het tweede is calcium in grote hoeveelheden, dat ook iets aan de zinkopname doet. Ook dat speelt vooral bij supplementen en niet bij een glas melk. Wat je aan je huid, haar en nagels ziet Hier wil ik even bij stilstaan, omdat het de reden is dat zink in zoveel verhalen over huid en haar opduikt. In het eerste artikel noemde ik al dat je lichaam bij een krappe aanvoer gaat herverdelen, en dat huid, haar en nagels in die rangorde niet vooraan staan. Dat is ook logisch als je kijkt naar wat die weefsels doen. Ze vernieuwen zich voortdurend, en dat vraagt om celdeling, om de aanmaak van eiwitten en om het aanmaken van structuurmateriaal. Dat zijn precies de processen waarin enzymen met zink in hun hart het werk doen. Een weefsel dat zichzelf constant moet opbouwen, is daarom gevoeliger voor wat er aan de aanvoerkant gebeurt dan een weefsel dat vooral onderhouden wordt. Wat ik daar meteen bij wil zeggen, want dat hoort erbij: dit is geen reden om uit het uiterlijk van je nagels conclusies te trekken over je mineraalstatus. Daar zijn veel te veel andere verklaringen voor. Het is wel een reden om die weefsels te zien als wat ze zijn, namelijk de plekken met het hoogste verbruik. Hoe je dit praktisch op je bord krijgt Zet pompoenpitten vast in je keuken. Over de salade, door de yoghurt, als tussendoor. Het is de makkelijkste plantaardige zinkbron die er is en hij past overal in. Kies zuurdesembrood. Eén keuze in de winkel, en je opname uit je dagelijkse brood gaat omhoog. Week je peulvruchten. Kook je met gedroogde bonen of linzen, laat ze dan een nacht weken en giet dat water weg. Gebruik je blik, spoel ze dan goed af. Zet een eiwitbron bij elke maaltijd. Ei, vis, vlees, kaas of peulvruchten. Dat helpt de opname en is sowieso een goede gewoonte. Varieer met schelpdieren. Mosselen zijn voordelig, snel klaar en zinkrijk. Een pan mosselen om de paar weken telt echt mee. Doe er zuur bij. Citroensap over je groente, azijn in je dressing. Als je plantaardig eet Dan vraagt zink wat meer aandacht, en dat is gewoon eerlijk om te benoemen. Je bronnen bevatten fytaat en je mist het dierlijk eiwit dat de opname helpt. In veel adviezen wordt daarom voor plantaardige eters een hogere dagelijkse hoeveelheid aangehouden. Wat daar het meeste helpt: week, kiem en fermenteer. Kies zuurdesem boven gistbrood en tempeh boven ongefermenteerde soja. En zet pompoenpitten, cashewnoten en hennepzaad standaard op je boodschappenlijst. In het volgende artikel kijken we naar de getallen: wat is gebruikelijk per dag, waar ligt de bovengrens, en waarom is die grens bij zink wel degelijk relevant. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Hoeveel zink per dag: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Hoeveel zink per dag: wat zink in je lichaam doet Hoeveel zink per dag in de praktijk: wat gebruikelijk is en waar de bovengrens ligt Hoeveel zink per dag: waar je op let bij een brede basis
Erfahren Sie mehrHoeveel zink per dag: wat zink in je lichaam doet
◷ 6 min leestijd Zink is een van die mineralen waar je zelden over nadenkt totdat iemand het noemt, en dan blijkt het ineens overal mee te maken te hebben: je huid, je haar, je nagels, je afweer, je hormonen, zelfs hoe scherp je proeft en ruikt. Dat roept meteen de vraag op hoeveel je er per dag van nodig hebt. Voordat ik met getallen aankom, wil ik je laten zien waar zink in je lichaam zit en wat het daar doet. Want zodra je dat voor je ziet, snap je ook waarom zo'n klein mineraal in zoveel verschillende verhalen opduikt, en waarom de dagelijkse aanvoer er bij deze stof meer toe doet dan bij de meeste andere. Zink zit in honderden enzymen Laten we daar beginnen. Zink is wat we een co-factor noemen: een stof die meewerkt in een enzym. Een enzym is een werktuig dat een bepaalde reactie mogelijk maakt, en veel van die werktuigen hebben een metaalion in hun hart nodig om te functioneren. Bij zo'n driehonderd enzymen in je lichaam is dat ion zink. Dat is een enorm getal, en het verklaart waarom zink zo breed meedoet. Het zit in enzymen die eiwitten afbreken, in enzymen die betrokken zijn bij je stofwisseling, in enzymen die beschadigd weefsel opruimen en vernieuwen, en in het enzym dat de koolzuur in je bloed verwerkt. Dat laatste doet ook mee bij je smaak- en reukwaarneming, en dat is de reden dat die twee zintuigen bij zink zo vaak genoemd worden. En dan het mooiste stuk: de zinkvingers Hier wordt het echt interessant, en dit is ook het deel waar ik in mijn werk het liefst over vertel. Om een gen in je DNA af te lezen, moet er iets aan dat DNA kunnen hechten. Daar zijn speciale structuren voor, en die heten zinkvingers. Je moet je dat letterlijk voorstellen als een vingertje van eiwit dat zich in de dubbele helix vouwt en precies op de goede plek vastpakt. In het hart van zo'n structuur zit een zinkion, en dat ion houdt de hele vorm bij elkaar. Zonder zink valt die vorm uit elkaar en kan er niets meer vastpakken. Waar die zinkvingers voor dienen: ze zijn het aangrijpingspunt voor hormonen die rechtstreeks op je DNA werken. Denk aan cortisol, oestrogeen en testosteron. Die hormonen zweven niet zomaar rond; ze binden aan een receptor, en die receptor gaat vervolgens via zo'n zinkvinger aan je DNA hangen om een gen aan of uit te zetten. Zink is daarmee de centrale pin in het hele mechanisme waarmee je hormonen hun boodschap afleveren. Dat is een van de meest kritische rollen die een mineraal in je lichaam kan hebben, en het is precies de reden dat zink in verhalen over hormonen steeds terugkomt. Waarom zware metalen hier roet in het eten gooien Er zit een keerzijde aan dat mechanisme. Een zinkvinger herkent zink aan zijn eigenschappen, en er zijn andere metalen met vergelijkbare eigenschappen die zich op diezelfde plek kunnen nestelen. Cadmium en lood zijn daar de bekendste voorbeelden van. Zit er zo'n ander metaal in plaats van zink in die structuur, dan klopt de vorm net niet meer helemaal, en dan wordt het gen ernaast minder nauwkeurig afgelezen. Het eiwit dat er dan uit komt, kan net iets anders zijn dan de bedoeling was. Waar komt cadmium vandaan? Vooral uit tabaksrook, en in mindere mate uit bepaalde gewassen die het uit de bodem opnemen. Dat is een van de redenen waarom roken en zink zo vaak in één adem genoemd worden: er is sprake van verdringing op een plek waar de precisie ertoe doet. Zink doet mee in de methylering Nog een plek waar zink meedoet, en dat is het methyleringsproces. Dat is het proces waarbij je lichaam een kleine chemische groep op een molecuul plakt om het aan of uit te zetten. Het speelt mee bij het aflezen van je DNA, bij het aanmaken van boodschapperstoffen in je hersenen en bij het verwerken van tussenproducten uit je eiwitstofwisseling. De belangrijkste stoffen die dat proces voeden, zijn zink, magnesium, folaat, vitamine B2, vitamine B6, vitamine B12, choline, betaïne en methionine. Zie je hoe vaak zink in het gezelschap van die B-vitaminen opduikt? Dat is geen toeval. Ze werken in dezelfde ketens, en een keten gaat zo snel als zijn traagste schakel. Waar zink in je lichaam zit, en wat dat betekent Nu een eigenschap die voor de dagelijkse vraag misschien wel het belangrijkste is. Je lichaam bevat in totaal maar twee tot drie gram zink, en dat zit verspreid: het meeste in je spieren en je botten, en daarnaast in je lever, je huid, je ogen en bij mannen in de prostaat. Maar en dit is de kern, je hebt er geen echte voorraadkast voor. Bij ijzer heb je ferritine, een eiwit dat speciaal dient om voorraad aan te leggen. Bij vitamine B12 bewaart je lever een voorraad die jaren meegaat. Bij zink is er niet zoiets. Wat in je weefsels zit, is daar in functie en niet in opslag. Dat betekent dat je lichaam afhankelijk is van wat er dagelijks binnenkomt. Loopt de aanvoer een poos achter, dan gaat je lichaam herverdelen: het haalt zink weg bij weefsels waar het op dat moment minder kritisch is, om het beschikbaar te houden waar het dat wel is. Je huid, je haar en je nagels staan in die rangorde niet vooraan, en dat is precies waarom ze in dit verhaal zo vaak opduiken. Hoe snel zink door je lichaam gaat Nog een getal dat dit onderstreept. Een deel van het zink in je lichaam wisselt snel: binnen dagen is het doorgestroomd. Het zink in je spieren en botten zit er veel langer, maar dat is ook het deel dat niet zomaar beschikbaar is. Daarom verschilt zink zo van de vitaminen uit de vorige artikelen in dit journaal. Bij vitamine D en bij B12 denk je in maanden en jaren. Bij zink is dagelijkse regelmaat belangrijker, simpelweg omdat er geen buffer is om op terug te vallen. Wat je hiervan meeneemt Zink zit in zo'n driehonderd enzymen, het is de centrale pin in de structuren waarmee je hormonen je DNA aansturen, en het doet mee in de methylering. Er is geen voorraadkast, dus de dagelijkse aanvoer telt. En andere metalen kunnen zich op zijn plek nestelen. In het volgende artikel kijken we naar waar zink in je voeding zit, en vooral naar wat de opname ervan tegenhoudt. Want bij dit mineraal is het verschil tussen wat je eet en wat je opneemt groter dan bij de meeste andere. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Hoeveel zink per dag: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Hoeveel zink per dag uit je eten: de bronnen en wat de opname tegenhoudt Hoeveel zink per dag in de praktijk: wat gebruikelijk is en waar de bovengrens ligt Hoeveel zink per dag: waar je op let bij een brede basis
Erfahren Sie mehrHoeveel vitamine B12 per dag: waar je op let bij een brede basis
◷ 6 min leestijd In deze reeks hebben we de vraag hoeveel vitamine B12 per dag van alle kanten bekeken. We zagen dat je lichaam er dagelijks maar een spoorhoeveelheid van verbruikt, dat de route naar binnen met vier eiwitten en een specifieke plek in je darm de ingewikkeldste van alle vitaminen is, en dat er daarnaast een kleine passieve route bestaat die bij hogere hoeveelheden gaat meetellen. We keken naar de bronnen, die uitsluitend dierlijk zijn, en naar de omstandigheden die de opname beïnvloeden. Blijft over: waar let je op als je je basis breder wilt maken dan je bord alleen? De stoffen waar het om draait De hoofdrolspeler is vitamine B12, oftewel cobalamine. Die komt in verschillende vormen voor, en dat verschil is praktisch van belang. De twee actieve vormen zijn methylcobalamine en adenosylcobalamine. Dat zijn precies de twee uit het eerste artikel: de ene werkt in het methyleringsproces en in je zenuwstelsel, de andere in je mitochondriën en je energiestofwisseling. Je lichaam kan ze direct gebruiken. Daarnaast bestaat er een synthetische vorm, cyanocobalamine, die je lichaam eerst moet omzetten voordat er iets mee gedaan kan worden. Die is goedkoper in productie en kom je daarom vaak tegen. En dan zijn er de twee meewerkende stoffen uit het eerste artikel: folaat en vitamine B6. Die drie geven elkaar in het methyleringsproces het stokje door, dus het is logisch om ze bij elkaar te houden. Waar je op let bij een aanvulling De vorm. Kijk of het om de actieve vormen gaat of om de synthetische variant die eerst omgezet moet worden. De meewerkende stoffen. Zit folaat erbij, en in welke vorm? Folaat is de actieve variant; foliumzuur is de synthetische vorm die je lichaam nog moet omzetten. Bij vitamine B6 geldt hetzelfde onderscheid. De toedieningsvorm. Een zuigtablet benut de opname via het mondslijmvlies, en dat is precies de route die niet van de hele maagdarmcascade afhankelijk is. De hoeveelheid, en of die te verdelen is. Een tablet die je in vieren of in tweeën kunt breken, geeft je ruimte om de hoeveelheid aan te passen aan wat bij jou past. De overige ingrediënten. Zuigtabletten hebben een bindmiddel en een smaak nodig. Kijk waar die vandaan komen. Vitamin B12+ van ScKIN Bij ScKIN hebben we daarvoor Vitamin B12+, een zuigtablet die je onder je tong laat smelten. Eén zuigtablet levert 20.000 microgram vitamine B12, en dat in allebei de actieve vormen: 10.000 microgram methylcobalamine en 10.000 microgram adenosylcobalamine. Cyanocobalamine zit er niet in. Daarnaast zitten de twee meewerkende stoffen er gewoon bij, en in hun actieve vorm. Folaat als 5-MTHF quatrefolic, 400 microgram, dus folaat en geen synthetisch foliumzuur. En vitamine B6 als pyridoxaal-5-fosfaat, 2,8 milligram. De smaak komt van zwarte bessenextract en kersenaroma, en er zit geen suiker in. Een verpakking bevat 60 zuigtabletten. De erkende bijdragen sluiten precies aan op het verhaal uit de eerste drie artikelen. Vitamine B12 draagt bij tot de normale werking van het zenuwstelsel en tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid.1,2 Vitamine B12 draagt bij tot een normale psychologische functie, is goed voor het concentratievermogen en is goed voor het geheugen.3 Vitamine B12 draagt bij tot een normale vorming van rode bloedcellen en tot een normaal metabolisme van homocysteïne.4,5 Folaat draagt bij aan een normale celdeling, aan normale bloedaanmaak en aan een normaal homocysteïnemetabolisme.6 Vitamine B6 ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel en draagt bij aan een normale energiestofwisseling.7 Omdat deze formule precies 400 microgram folaat per dagdosering levert, geldt hier ook de zwangerschapsbijdrage: adequate inname van foliumzuur door de moeder verhoogt de kans op een gezond verloop van de vroege zwangerschap.8 Bekijk Vitamin B12+ Hoe je het inpast in je dag Eén zuigtablet per dag, en die laat je onder je tong smelten. Sabbelen tot er niets meer van over is, dus niet doorslikken met een slok water. Dat is de hele kunst, en het is ook het punt waar het in de praktijk het vaakst misgaat. Het moment van de dag maakt weinig uit. Wat wel helpt, is dat je het aan iets vasts hangt: bij je ochtendkoffie, bij het tandenpoetsen, bij het eerste moment dat je gaat zitten. Zet de verpakking op die plek neer, want wat je niet ziet, neem je niet. De doseerinstructie is een kwart, een halve of een hele zuigtablet. Dat betekent dat je met één verpakking afhankelijk van je keuze lang vooruit kunt. Welke hoeveelheid bij jou past, is iets om met een therapeut of je huisarts te bespreken. Drie vragen die ik hier vaak over krijg Waarom zo'n hoog getal? Omdat een deel ervan via de passieve route en via het mondslijmvlies binnenkomt, en die routes zijn niet afhankelijk van de hele cascade met intrinsieke factor en receptoren. Je lichaam verbruikt geen 20.000 microgram; het gaat om wat er na die route overblijft. Kan ik dit combineren met andere supplementen? Over het algemeen wel. Gebruik je medicijnen, leg je volledige lijst dan voor aan je apotheker of huisarts. Hoe snel merk ik er iets van? Je lever houdt een voorraad van deze vitamine aan die in jaren wordt gerekend. Dit is dus geen stof om na een week te beoordelen. Denk in maanden. Een paar praktische punten Vitamin B12+ is niet geschikt voor kinderen tot en met drie jaar. Overmatig gebruik kan een laxerend effect hebben, omdat er isomalt als bindmiddel in zit. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een medisch deskundige, en overschrijd de aanbevolen dagelijkse dosering niet. Tot slot Als je uit deze vier artikelen één ding meeneemt, laat het dan dit zijn: bij vitamine B12 is de vraag hoeveel je binnenkrijgt veel minder interessant dan de vraag hoeveel er doorheen komt. Die route bepaalt alles. En de vraag wat in jouw situatie passend is, hoort thuis bij je huisarts of een therapeut die jou kent, en niet bij een getal dat je ergens leest. 1 Vitamine B12 draagt bij tot de normale werking van het zenuwstelsel. 2 Vitamine B12 draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid. 3 Vitamine B12 draagt bij tot een normale psychologische functie, is goed voor het concentratievermogen en is goed voor het geheugen. 4 Vitamine B12 draagt bij tot een normale vorming van rode bloedcellen. 5 Vitamine B12 draagt bij tot een normaal metabolisme van homocysteïne. 6 Folaat draagt bij aan een normale celdeling, aan normale bloedaanmaak en aan een normaal homocysteïnemetabolisme. 7 Vitamine B6 ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel en draagt bij aan een normale energiestofwisseling. 8 Adequate inname van foliumzuur door de moeder verhoogt de kans op een gezond verloop van de vroege zwangerschap. Het gunstige effect wordt verkregen bij een dagelijkse inname van 400 mcg folaat. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. De aanbevolen dagelijkse dosering niet overschrijden. Niet geschikt voor kinderen tot en met 3 jaar. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Hoeveel vitamine B12 per dag: wat je lichaam ermee doet Hoeveel vitamine B12 per dag uit je eten: waar het in zit en waar niet Hoeveel vitamine B12 per dag in de praktijk: wat gebruikelijk is en wat de opname bepaalt
Erfahren Sie mehrHoeveel vitamine B12 per dag in de praktijk: wat gebruikelijk is en wat de opname bepaalt
◷ 6 min leestijd We hebben gekeken naar wat vitamine B12 doet, naar zijn ingewikkelde route naar binnen en naar waar hij in je voeding zit. Dan nu de vraag waar deze reeks mee begon: hoeveel per dag? Eén ding vooraf, en dat meen ik oprecht. Wat hier staat is algemene informatie over wat er bekend is. Het is geen persoonlijk voorschrift en zeker geen diagnose. Heb je een persoonlijke vraag, gebruik je medicijnen, of is er sprake van ziekte, leg het dan voor aan je huisarts of een therapeut die jou kent. Wat gebruikelijk is Laten we beginnen bij de officiële getallen. De referentiewaarde die op Europese etiketten wordt gebruikt is 2,5 microgram per dag. In Nederland wordt voor volwassenen rond de 2,8 microgram aangehouden, en tijdens zwangerschap en borstvoeding ligt dat iets hoger. Dat zijn de hoeveelheden die je lichaam daadwerkelijk per dag verbruikt. Ze zijn bedoeld voor een gemiddelde situatie: iemand die dierlijke producten eet en bij wie de opnameroute uit het eerste artikel gewoon doet wat hij moet doen. En daar zit precies waarom supplementen vaak zoveel hoger doseren. Die hoge getallen zijn geen poging om je meer te geven dan je nodig hebt. Ze zijn een antwoord op de vraag wat er gebeurt als die route stroever loopt. Waarom supplementen zo hoog doseren Hier komt het eerste artikel weer van pas. De normale route naar binnen gaat via de intrinsieke factor en via receptoren helemaal achter in je dunne darm. Die route heeft een beperkte capaciteit: per keer gaat er maar een bescheiden hoeveelheid doorheen. Daarnaast is er een tweede, passieve route. Ongeveer een procent van wat er in je darm aanwezig is, komt daar simpelweg doorheen zonder dat er een eiwit of receptor aan te pas komt. Een procent klinkt verwaarloosbaar, en bij normale hoeveelheden is dat ook zo. Maar reken het eens door. Neem je honderd microgram, dan levert die passieve route alleen al rond de microgram op, los van wat er via de gewone route binnenkomt. En dat is dus de gedachte achter de hoge doseringen: niet omdat je lichaam honderd microgram verbruikt, maar omdat een deel ervan een route gebruikt die niet van die hele cascade afhankelijk is. Wat de opname in de praktijk bepaalt Dit vind ik het nuttigste deel van dit artikel, want hier kun je zelf iets mee. Er zijn een aantal heel gewone omstandigheden die invloed hebben op hoe goed die route loopt. De zuurproductie in je maag. Je hebt een zure maag nodig om B12 los te maken uit je voeding en om de eiwitwisseling op gang te brengen. Neemt die zuurproductie af, zoals bij het ouder worden heel normaal gebeurt, dan verloopt dat stroever. Ook maagzuurremmers grijpen hier direct op in. De intrinsieke factor. Dat eiwit wordt gemaakt door cellen in je maagwand. Is er iets met die maagwand aan de hand, of is een deel van de maag verwijderd, dan heeft dat gevolgen voor deze stap. Het laatste stuk van je dunne darm. Daar zitten de receptoren. Chronische darmaandoeningen die juist dat stuk raken, hebben daardoor invloed op de opname. Medicijngebruik. Van metformine, een veelgebruikt medicijn, is bekend dat het de opname van B12 beïnvloedt. Hetzelfde geldt voor langdurig gebruik van maagzuurremmers. Dat is geen reden om ermee te stoppen, wel een reden om het te bespreken met je arts. Je voedingspatroon. Eet je geen dierlijke producten, dan komt er via je voeding simpelweg geen B12 binnen, hoe goed je opname verder ook werkt. Je leeftijd. Bij het ouder worden verandert de maagfunctie geleidelijk bij vrijwel iedereen. Daarom krijgt deze vitamine in adviezen voor ouderen vaak aparte aandacht. Waarom de toedieningsvorm uitmaakt Hier komt het detail uit het eerste artikel terug: een klein deel van de B12 wordt al via je mondslijmvlies opgenomen. Dat is de reden dat er zuigtabletten en smelttabletten bestaan. Je laat zo'n tablet langzaam onder je tong smelten, en dan loopt een deel niet via je maag en darm maar rechtstreeks via het slijmvlies. Belangrijk daarbij: een zuigtablet moet je dus ook echt laten smelten en niet doorslikken. Sabbelen tot er niets meer van over is. Slik je hem door met een slok water, dan heb je er een gewone tablet van gemaakt en gooi je dat voordeel weg. Waar de bovengrens ligt Dan de vraag naar de bovenkant, en die heeft een opvallend antwoord. Voor vitamine B12 is geen aanvaardbare bovengrens vastgesteld. De reden daarvoor is dat er bij langdurig hoge inname geen ongewenste effecten zijn gevonden, en dat je lichaam zelf regelt hoeveel het via het maagdarmkanaal opneemt. Dat is geruststellend, en toch wil ik er iets bij zeggen. Geen vastgestelde bovengrens betekent niet dat meer automatisch beter is. Het betekent dat er geen schadegrens is gevonden. Dat is iets anders. Een praktisch punt dat ik hier graag bij noem: er zijn mensen die bij het gebruik van hogere hoeveelheden B12 een reactie op hun huid zien. Dat is geen teken van een overschot. Het hangt vaker samen met aanleg of met het ontbreken van meewerkende stoffen zoals biotine. Komt het bij jou voor, bespreek het dan met een therapeut of je huisarts in plaats van er zelf aan te gaan sleutelen. Over meten Je huisarts kan B12 in je bloed meten, en er bestaan uitgebreidere bepalingen die naar het actieve deel kijken of naar tussenproducten uit de stofwisseling. Dat zijn nuttige hulpmiddelen in de handen van iemand die ze kan uitleggen. Wat ik je op het hart wil drukken: ga niet zelf op zo'n getal sturen. Een waarde zonder context zegt weinig, en de keuze of er iets nodig is en welke route daarbij past, is een medische afweging die bij je huisarts hoort. Ik noem hier bewust geen streefwaarden, want die horen in een gesprek en niet in een artikel. Wat ik wel praktisch zou doen Zorg dat er dierlijke bronnen in je week zitten, of kies bewust verrijkte producten als je plantaardig eet. Gebruik je maagzuurremmers of metformine, bespreek dit dan een keer met je arts. Laat een zuigtablet echt smelten. En reken op maanden in plaats van weken, want je lever houdt een voorraad aan en die verandert langzaam. In het laatste artikel van deze reeks zet ik op een rij waar je op let als je je basis breder wilt maken: welke vorm, welke meewerkende stoffen en wat daar precies van bekend is. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Hoeveel vitamine B12 per dag: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Hoeveel vitamine B12 per dag: wat je lichaam ermee doet Hoeveel vitamine B12 per dag uit je eten: waar het in zit en waar niet Hoeveel vitamine B12 per dag: waar je op let bij een brede basis
Erfahren Sie mehrVitamine D en calcium in de praktijk: wat je zelf kunt doen
◷ 6 min leestijd We hebben gekeken naar hoe vitamine D en calcium samenwerken, en waar ze vandaan komen. Nu het deel waar je vandaag iets mee kunt. Hieronder staan de dingen die in mijn ervaring het meeste verschil maken, en ik heb ze zo gerangschikt dat je bovenaan kunt beginnen en gewoon kunt doorlopen. Eén ding vooraf: kies er twee of drie uit en houd die een paar weken vol voordat je er iets bij doet. Je skelet denkt in maanden, niet in dagen. Alles tegelijk veranderen levert je vooral op dat je achteraf niet weet wat het verschil maakte. 1. Pak daglicht in het zomerhalfjaar, en doe dat midden op de dag Dit voelt tegenintuïtief, want we leren juist de felste uren te mijden. Toch is het midden van de dag precies het moment waarop de zon hoog genoeg staat voor die reactie in je huid. Vroeg in de ochtend en laat in de middag staat hij zo laag dat er van het UV-B-licht weinig overblijft. Wat praktisch werkt: ga tussen de middag even naar buiten met je armen bloot. Kort is prima, en kort is ook beter dan lang, want je wilt niet verbranden. Verbranden levert geen extra vitamine D op, het levert alleen schade op. Zodra je huid licht begint te kleuren, is het mooi geweest. 2. Weet dat het winterhalfjaar anders is, en pas je verwachting aan Van november tot maart doet buiten lopen niets voor je vitamine D. Dat betekent niet dat wandelen zinloos is, integendeel. Het betekent alleen dat je voor deze ene stof in die maanden op andere bronnen leunt: je voeding, en eventueel een aanvulling. Wat ik mensen vaak hoor zeggen is dat ze in de zomer wel genoeg buiten zijn geweest en dat dat de winter wel overbrugt. Je lichaam slaat inderdaad iets op in je vetweefsel, maar die voorraad is niet oneindig en gaat zeker geen vijf maanden mee als er niets bij komt. 3. Neem vetoplosbare stoffen altijd bij een maaltijd met vet Vitamine D is vetoplosbaar, net als de vitaminen A, E en K. Ze liften mee op de vetten uit je eten. Neem je ze op een lege maag, dan komt er simpelweg minder van binnen. Dus: bij de warme maaltijd, of bij een ontbijt waar wat vet in zit. Een lunch met olijfolie, avocado, noten, ei of volle zuivel telt ook prima mee. Het hoeft echt geen vette maaltijd te zijn, er moet alleen íets van vet aanwezig zijn. 4. Verdeel je calcium over de dag Dit is een tip waar veel mensen van opkijken. Je darm kan per keer maar een beperkte hoeveelheid calcium actief opnemen; boven de pakweg vijfhonderd milligram per gelegenheid zakt het rendement. Alles in één maaltijd proppen is dus minder slim dan het verspreiden. Praktisch betekent dat: iets van calcium bij je ontbijt, iets bij je lunch en iets bij je avondeten. Yoghurt in de ochtend, kaas of tahin op de boterham, groene groente en eventueel sardines bij het avondeten. Je hoeft niet te rekenen, je hoeft het alleen te spreiden. 5. Zet vette vis vast in je week Vette vis is het enige voedingsmiddel dat vitamine D en, bij soorten die je met graat eet, ook calcium levert. Zet er een vaste dag voor in je week, dan hoef je er verder niet over na te denken. En maak het jezelf makkelijk. Een blik sardines of makreel in olijfolie staat maanden in je kast en is binnen een minuut een lunch, met wat citroen, peterselie en een snee zuurdesembrood. Zo'n voorraad in huis hebben is de helft van het werk. 6. Belast je botten, want daar reageren ze op Je bot is levend weefsel dat zichzelf aanpast aan wat er van gevraagd wordt. Trek en druk op het skelet zijn het signaal om weefsel aan te maken. Zonder dat signaal helpt al het calcium ter wereld je niet verder, want er wordt simpelweg niet gebouwd. Wat dat signaal geeft, is beweging waarbij je je eigen gewicht draagt: wandelen, traplopen, dansen, tuinieren, springen. En daarbovenop krachttraining, waarbij je spieren aan je botten trekken. Twee keer per week krachttraining doet hier meer dan welke aanpassing in je voeding ook. Zwemmen en fietsen zijn fantastisch voor je conditie, maar geven je skelet dit specifieke signaal nauwelijks. 7. Vergeet je eiwit niet Dit wordt vaak overgeslagen in botverhalen. Een bot bestaat niet alleen uit mineralen. Er zit een eiwitraamwerk in, vooral collageen, en de mineralen worden daarin afgezet. Zonder dat raamwerk heb je niets om het calcium in vast te zetten. Zorg dus dat er bij elke maaltijd een eiwitbron ligt: ei, vis, vlees, zuivel, peulvruchten, tofu. 8. Let op de dingen die calcium juist laten weglopen Twee gewoontes werken de andere kant op. De eerste is veel zout: hoe meer natrium je nieren moeten uitscheiden, hoe meer calcium er meeloopt. Kant-en-klare producten, soep uit pakjes, hartige snacks en veel brood tikken hier aan. De tweede is heel veel koffie, wat in mindere mate hetzelfde doet. Dit is geen reden om nooit meer koffie te drinken. Het is wel een reden om te kijken of je het aantal koppen en de hoeveelheid bewerkte producten een beetje kunt temperen, want daar win je aan twee kanten. 9. Zet je meewerkende stoffen vast Magnesium en vitamine K2 zijn de twee schakels die het hele proces laten lopen. Magnesium zit in noten, zaden, bladgroente, peulvruchten en pure chocolade. Vitamine K2 in oude kaas, kwark, zuurkool, eigeel en grasgevoerd vlees. Een handvol noten als vaste tussendoor en een paar keer per week iets gefermenteerds regelt dit grotendeels vanzelf. 10. Laat het meten aan je arts over Je huisarts kan de voorraadvorm van vitamine D in je bloed meten, de 25-hydroxyvitamine D. Dat is een nuttig getal, maar het blijft een momentopname en het is geen getal om zelf op te gaan sturen. Heb je er vragen over, of gebruik je medicijnen, ben je zwanger of geef je borstvoeding, leg het dan voor aan je huisarts of een therapeut die je kent. Dat is waar die vraag thuishoort, en niet bij een artikel op internet. Hoe je dit volhoudt Begin bij punt één en punt zes, want dat zijn de twee die het meeste gewicht hebben en die niets kosten. Zet daarna vette vis vast in je week en verdeel je calcium over de dag. Dat zijn vier dingen, en als je die vier een paar maanden volhoudt heb je meer gedaan dan welke losse aanvulling ook. In het laatste artikel van deze reeks zet ik op een rij waar je op let als je je basis breder wilt maken dan je bord alleen, en wat daar bij vitamine D precies van bekend is. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Vitamine D en calcium: hoe die twee in je lichaam samenwerken Vitamine D en calcium op je bord: waar ze in zitten en wat de zon doet Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis
Erfahren Sie mehrHoeveel vitamine B12 per dag uit je eten: waar het in zit en waar niet
◷ 7 min leestijd In het vorige artikel keken we naar wat vitamine B12 in je lichaam doet en naar de bijzonder ingewikkelde route die hij aflegt om binnen te komen. Nu de bronnen, want dat is waar de vraag hoeveel per dag concreet wordt. Dit is een kort maar helder lijstje, en daar zit meteen het belangrijkste punt van dit artikel in. B12 komt alleen uit dierlijke voeding Dat is de kern, en ik zeg het bewust zo stellig. Vitamine B12 wordt in de natuur gemaakt door bacteriën, niet door planten en niet door dieren zelf. Dieren krijgen het binnen via de bacteriën in hun omgeving en hun spijsvertering, en slaan het vervolgens op in hun weefsels. Daarom vind je B12 terug in vlees, orgaanvlees, vis, schaaldieren, eieren en zuivel. En daarom vind je het niet in groente, fruit, granen, noten, zaden of peulvruchten. Geen enkele. De sterkste bronnen zijn de orgaanvleessoorten, en dan vooral lever. Een kleine portie runder- of kippenlever levert een veelvoud van wat je op een dag gebruikt. Daarna volgen schaal- en schelpdieren zoals mosselen en oesters, die ook bijzonder sterk zijn. In het dagelijks eten komt het vooral uit de gewone bronnen: rundvlees, lam, kip, makreel, haring, zalm, eieren, melk, kwark, yoghurt en kaas. Een ei levert al een flink deel van de dagelijkse referentiewaarde, en een glas melk met een plak kaas erbij komt daar ook een heel eind mee. Waarom gefermenteerde zuivel iets extra's doet Een detail dat ik aardig vind: kefir, yoghurt en oude kaas leveren B12 niet alleen uit de melk zelf, maar ook via de bacterieculturen die erin zitten. Gefermenteerde zuivel zit daardoor vaak iets gunstiger dan gewone melk. Datzelfde geldt voor rauwmelkse producten en voor traditioneel bereide zuivel. Niet spectaculair anders, maar het telt mee. Wat géén bron is, ook al wordt dat beweerd Hier wil ik even bij stilstaan, want dit is de meest hardnekkige misvatting rond deze vitamine en ze houdt al decennia stand. Algen en zeewieren, waaronder spirulina en chlorella, bevatten een stof die sterk op vitamine B12 lijkt. In een laboratoriumtest komt die er ook als B12 uit. Alleen werkt die stof in je lichaam niet als B12. Het is een analoog: dezelfde vorm, andere functie. Erger nog, zo'n analoog kan de plek bezetten waar de echte stof had moeten zitten. Datzelfde geldt voor tempeh, miso, zuurkool en andere gefermenteerde plantaardige producten. Wat daarin zit, komt meestal uit bacteriën op het oppervlak en is wisselend van hoeveelheid en van soort. Daar kun je niet op bouwen. Gistextract zoals Marmite is een apart geval: daar is B12 aan toegevoegd en dat telt wel mee. Alleen moet je er dan zoveel van eten dat het in de praktijk geen serieuze bron is. Hetzelfde geldt voor paddenstoelen: er zijn soorten waarin iets van B12 is aangetroffen, maar in hoeveelheden die niet in de buurt komen. Verrijkte plantaardige producten zijn wel een echte bron. Aan veel sojadranken, haverdranken en vleesvervangers wordt B12 toegevoegd, en dat is dan gewoon de vitamine zelf. Kijk alleen even op het etiket, want niet elk merk doet het en de hoeveelheden lopen uiteen. Kunnen je eigen darmbacteriën het maken? Dat is een vraag die regelmatig terugkomt, en het antwoord is genuanceerder dan je zou denken. Bacteriën in je darm maken inderdaad B12. Alleen gebeurt dat voor een groot deel in je dikke darm, en de receptoren die B12 opnemen zitten in het laatste stuk van je dunne darm, dus daarvóór. Sinds de jaren tachtig weten we dat er ook in de dunne darm bacteriën zitten die B12 kunnen maken. Of je daar in de praktijk een betekenisvolle hoeveelheid uit haalt, is niet goed onderzocht. Voorlopig is de stand van zaken dus dat we ervan uitgaan dat je het uit je voeding haalt. Wat een gewone dag oplevert Om het concreet te maken, is het aardig om eens door een doorsnee dag te lopen en te kijken wat die aan B12 levert. De referentiewaarde op Europese etiketten is 2,5 microgram per dag, dus daar zetten we het tegen af. Een ontbijt met twee eieren en een glas melk zit daar al ruim overheen. Een lunch met twee plakken kaas of een stuk gerookte makreel doet hetzelfde. En een avondmaaltijd met vlees of vis legt daar nog eens een flinke schep bovenop. Iemand die normaal dierlijke producten eet, komt in een gewone dag dus ruimschoots aan die hoeveelheid, en vaak aan een veelvoud ervan. Dat is precies waarom deze vitamine in voedingsadviezen zo weinig aandacht krijgt zolang je gemengd eet. Het wordt pas een onderwerp als er iets verandert: in wat je eet, of in hoe goed je het opneemt. Daar gaat het derde artikel over. Bereiding: hoe gevoelig is B12? Een praktische vraag die logisch volgt op zo'n lijstje met bronnen. Vitamine B12 is redelijk hittebestendig, zeker in vergelijking met bijvoorbeeld folaat of vitamine C. Koken, bakken en braden kosten wel iets, maar lang niet alles. Waar je meer van verliest, is in het kookvocht. B12 is in water oplosbaar, dus wat uit het vlees of de vis in je pan loopt, zit in dat vocht. Gebruik je dat vocht als saus of als basis voor een soep, dan houd je het binnen. Giet je het weg, dan gaat het weg. Lange, hete bereidingen zoals urenlang doorkoken of stevig frituren kosten het meest. Zacht garen, stoven met het vocht erbij, kort bakken en rauwe of licht gerookte bereidingen houden er het meeste van intact. Dat is overigens geen reden om je kookwijze om te gooien, wel een reden om de jus niet weg te gooien. Hoe je het praktisch op je bord krijgt Een paar dingen die eenvoudig zijn en goed werken. Zet eieren vast in je week. Ze zijn goedkoop, bewaren lang en leveren naast B12 ook eiwit, choline en vetoplosbare vitaminen. Twee eieren bij het ontbijt is een van de simpelste dingen die je kunt doen. Houd gerookte vis in de koelkast. Makreel en haring zijn sterk in B12 en leveren tegelijk EPA en DHA. Een lunch met gerookte makreel regelt twee dingen in één keer. Eet af en toe orgaanvlees. Ik weet dat dit niet bij iedereen populair is, maar een keer per maand lever in een stoofpot of als paté is qua inhoud buitengewoon. Let wel op bij zwangerschap, want lever bevat ook veel vitamine A en daar gelden aparte adviezen voor. Kies gefermenteerde zuivel. Kefir, yoghurt en oude kaas boven de gewone zoete varianten. Eet je plantaardig? Lees etiketten. Kies dan bewust verrijkte producten en vertrouw niet op algen, zeewier of gefermenteerde sojaproducten als bron. Dat is de belangrijkste praktische boodschap van dit artikel. Wat er op het etiket staat Nog iets praktisch over die etiketten. De referentiewaarde die op Europese verpakkingen wordt gebruikt voor B12 is 2,5 microgram per dag. In Nederland wordt voor volwassenen een dagelijkse hoeveelheid van rond de 2,8 microgram aangehouden. Dat zijn dus heel kleine getallen. Zie je op een verpakking staan dat iets vierduizend procent van de referentiewaarde levert, dan betekent dat honderd microgram, en dat is nog steeds een tiende van een milligram. Het klinkt enorm, maar het gaat hier letterlijk om spoorhoeveelheden. In het volgende artikel ga ik in op de vraag die daarop volgt: welke hoeveelheden gebruikelijk zijn, waarom die zo ver boven de referentiewaarde kunnen liggen, en wat er bekend is over een bovengrens. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Hoeveel vitamine B12 per dag: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Hoeveel vitamine B12 per dag: wat je lichaam ermee doet Hoeveel vitamine B12 per dag in de praktijk: wat gebruikelijk is en wat de opname bepaalt Hoeveel vitamine B12 per dag: waar je op let bij een brede basis
Erfahren Sie mehrHoeveel vitamine B12 per dag: wat je lichaam ermee doet
◷ 6 min leestijd Hoeveel vitamine B12 heb je nu eigenlijk per dag nodig? Het is een vraag met een merkwaardig antwoord, want de hoeveelheid die je lichaam dagelijks gebruikt is minuscuul, terwijl je op verpakkingen getallen ziet staan die duizenden procenten van de referentiewaarde zijn. Dat lijkt niet te rijmen, en toch klopt het allebei. Om te snappen hoe dat zit, wil ik je meenemen in wat vitamine B12 in je lichaam doet en vooral in hoe hij daar terechtkomt. Want bij deze vitamine is de route naar binnen ingewikkelder dan bij welke andere ook, en precies daar zit de verklaring voor die vreemde getallen. Wat B12 in je lichaam doet Laten we beginnen bij het werk. Vitamine B12 doet twee dingen die heel verschillend zijn, en hij gebruikt daar twee verschillende vormen voor. De eerste vorm is methylcobalamine, en die werkt vooral in het methyleringsproces. Methylering is een van de meest basale processen die je hebt: je lichaam plakt daarbij een kleine chemische groep op een ander molecuul, en daarmee wordt dat molecuul aan- of uitgezet. Het speelt mee bij het aanmaken en repareren van DNA, bij het maken van boodschapperstoffen in je hersenen en bij het verwerken van homocysteïne, een tussenproduct van je eiwitstofwisseling. In dat methyleringsproces staat B12 nooit alleen. Hij werkt samen met folaat en met vitamine B6, en die drie geven elkaar als het ware het stokje door. Mist er eentje, dan hapert de hele overdracht. Dat is ook precies de reden dat je die drie zo vaak in elkaars gezelschap tegenkomt. De tweede vorm is adenosylcobalamine, en die werkt in je mitochondriën. Dat zijn de energiefabrieken in je cellen, de plek waar brandstof wordt omgezet in bruikbare energie. Adenosylcobalamine is daar nodig bij een specifieke omzetting die ervoor zorgt dat bepaalde brandstoffen de citroenzuurcyclus in kunnen, de centrale motor van je energiestofwisseling. Twee vormen dus, twee werkplekken: de ene meer in je hersenen en zenuwstelsel, de andere meer in je energiehuishouding. De stroomdraad en het omhulsel Er is nog een plek waar B12 een rol speelt, en die leg ik graag uit met een beeld dat blijft hangen. Je zenuwen kun je zien als stroomdraden. Om een stroomdraad zit een rubberen omhulsel, de isolatie, en die zorgt ervoor dat het signaal netjes door de draad gaat en niet alle kanten op lekt. Bij je zenuwen heet dat omhulsel de myelineschede. Die laag moet steeds onderhouden en vernieuwd worden, en B12 doet daarbij mee. Daarom kom je deze vitamine ook tegen in verhalen over het zenuwstelsel en over hoe snel en hoe helder signalen worden doorgegeven. En nog een derde plek: de aanmaak van rode bloedcellen. Die cellen vervoeren zuurstof door je hele lichaam, en voor hun aanmaak is B12 nodig. Zie je hoe breed deze ene stof meedoet? Methylering, energie, zenuwen en bloedaanmaak. En dan de route naar binnen Nu het deel dat de rare getallen verklaart. Vitamine B12 heeft met afstand de ingewikkeldste opnameroute van alle vitaminen. Ik loop hem stap voor stap langs, want als je dit één keer ziet, snap je de rest vanzelf. Het begint in je mond. Zodra B12 daar binnenkomt, hecht zich er al een transporteiwit aan, en een klein deel wordt meteen via het mondslijmvlies opgenomen. Dat is een route die veel mensen niet kennen, en hij is verderop in dit verhaal belangrijk. Daarna komt het in je maag. Daar wordt B12 losgekoppeld van zijn eerste drager en gekoppeld aan een ander eiwit, haptocorrine, dat hem beschermt tegen de zure omgeving. Zonder die bescherming zou hij daar simpelweg kapotgaan. In je dunne darm wordt hij weer losgekoppeld en gebonden aan een derde eiwit: de intrinsieke factor. Dat eiwit wordt gemaakt door speciale cellen in je maagwand, en het is de sleutel tot de volgende stap. Want pas helemaal aan het einde van je dunne darm, in het laatste stuk dat het ileum heet, zitten de receptoren die dat complex van B12 en intrinsieke factor herkennen en naar binnen halen. Dat is actief transport: je lichaam haalt het er bewust doorheen, en dat kost energie. In de darmwand wordt de intrinsieke factor weer afgebroken en komt B12 vrij in je bloed, waar hij opnieuw aan een transporteiwit wordt gekoppeld om naar je weefsels te reizen. Waarom die route de hele vraag verandert Tel het eens op: vier eiwitten, drie koppelingen, en één specifieke plek in je darm met receptoren die je nodig hebt. Dat zijn zes of zeven plekken waar het proces stroever kan verlopen. En er zit nog een rem op. Dat actieve transport via de intrinsieke factor heeft een beperkte capaciteit. Je kunt er per keer maar een bescheiden hoeveelheid doorheen krijgen, en die receptoren zijn na een maaltijd ook even bezet. Neem je in één keer een heel grote hoeveelheid, dan komt daar via deze route niet evenredig meer van binnen. Gelukkig is er nog een tweede route. Een klein percentage van de B12 die in je darm aanwezig is, komt er simpelweg passief doorheen, zonder intrinsieke factor en zonder receptoren. Dat percentage is heel klein, in de orde van een procent, maar het is wel onafhankelijk van die hele cascade. En daar zit de verklaring voor die enorme getallen op verpakkingen. Bij hoge hoeveelheden gaat die kleine passieve route meetellen. Eén procent van iets groots is nog altijd meer dan honderd procent van iets heel kleins dat er niet doorheen komt. Je lichaam heeft een voorraad Nog iets wat deze vitamine bijzonder maakt. De meeste in water oplosbare vitaminen slaat je lichaam nauwelijks op; wat je niet gebruikt, plas je uit. Bij B12 is dat anders. Je lever bewaart er een voorraad van, en die voorraad gaat lang mee, doorgaans gerekend in jaren in plaats van dagen. Dat is prettig, want het betekent dat één dag overslaan echt niets voorstelt. Tegelijk verklaart het waarom veranderingen bij deze vitamine zo langzaam zichtbaar worden: een voorraad die jaren meegaat, loopt ook pas na jaren leeg, en vult zich daarna ook niet in een week weer aan. Wat je hiervan meeneemt Drie dingen. De hoeveelheid die je lichaam per dag werkelijk gebruikt is klein. De route naar binnen is zo ingewikkeld dat wat je eet en wat je opneemt twee verschillende dingen zijn. En je lever houdt een voorraad aan, dus dit is een onderwerp van jaren en niet van dagen. In het volgende artikel kijken we naar waar B12 in je voeding zit, en vooral naar waar hij niet zit, want daar wordt veel over beweerd dat niet klopt. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Hoeveel vitamine B12 per dag: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Hoeveel vitamine B12 per dag uit je eten: waar het in zit en waar niet Hoeveel vitamine B12 per dag in de praktijk: wat gebruikelijk is en wat de opname bepaalt Hoeveel vitamine B12 per dag: waar je op let bij een brede basis
Erfahren Sie mehrWanneer neem je omega 3 in: waar je op let bij een brede basis
◷ 6 min leestijd In deze reeks hebben we de vraag wanneer je omega 3 het beste inneemt helemaal uitgelopen. We zagen dat het antwoord niet in de klok zit maar in de maaltijd: vet in je eten zet je galblaas aan, en zonder gal wordt die olie niet fijn genoeg verdeeld om goed opgenomen te worden. We keken naar welke maaltijd zich daar in een gewone dag het beste voor leent, en naar hoe je er een gewoonte van maakt die je maanden volhoudt. Blijft over: waar let je op als je je basis breder wilt maken dan je bord alleen? Daar gaat dit laatste artikel over. De stof waar het om draait De twee stoffen die in deze reeks steeds de hoofdrol speelden, zijn EPA en DHA. Dat zijn de langketenige omega 3-vetzuren uit zeevoeding. Ze zijn niet hetzelfde als de ALA uit lijnzaad en walnoten, want die moet je lichaam eerst omzetten en dat lukt maar in een heel beperkte mate. Wil je aanvullen, dan kijk je dus naar hoeveel EPA en hoeveel DHA er in de dagdosering zit, en niet naar het aantal milligram visolie op de voorkant. Waar je op let bij een aanvulling De hoeveelheid EPA en DHA per dagdosering. Die staat in kleine letters onder het grote getal. Kijk ook of het om de dagdosering gaat of om één capsule. Het aantal capsules dat daarvoor nodig is. Dit sluit precies aan op het derde artikel. Moet je er vier tot zes per dag nemen, dan is de kans groot dat het na een maand stilvalt. Hoe minder handelingen, hoe groter de kans dat je het volhoudt. De versheid. In de branche wordt daar een maat voor gebruikt, de totoxwaarde, waarbij lager beter is. Veel producten uit het schap zitten daar hoger dan je zou willen, en dat merk je aan geur, smaak en oprispingen. De vorm. Een softgel beschermt de olie tegen zuurstof en licht, en is per capsule nauwkeurig gedoseerd. Vloeibare olie is prima als je hem koel bewaart en binnen een paar weken opmaakt. De herkomst. Kleine vis laag in de voedselketen hoopt minder op dan grote roofvis. Een traceerbare herkomst en een duurzaamheidskeurmerk zeggen iets over hoe serieus een fabrikant zijn keten neemt. Omega+ van ScKIN Bij ScKIN hebben we daarvoor Omega+. De dagdosering van twee softgels levert 2500 milligram visolie, waarvan 1000 milligram EPA en 750 milligram DHA. Twee softgels dus, en niet vier tot zes, wat precies het praktische punt uit het derde artikel oplost. De olie komt van wild gevangen Alaska Pollock en is MSC-gecertificeerd, we zijn Partner of GOED, het keurmerk van de omega 3-branche, en de totoxwaarde ligt onder de vijf. Er zit een natuurlijke tocoferolenmix in ter bescherming van de olie, en het omhulsel is van visgelatine. De erkende bijdragen sluiten aan op wat in deze reeks aan bod kwam. DHA draagt bij tot de instandhouding van de normale hersenfunctie.1 De inname van DHA is goed voor het gezichtsvermogen.2 EPA en DHA dragen bij tot de normale werking van het hart.3 Omega+ is daarnaast het enige product in onze lijn dat ook aanbevolen is tijdens zwangerschap en borstvoeding. De inname van DHA door de moeder draagt bij tot een goede ontwikkeling van de ogen van de foetus en bij zuigelingen die borstvoeding krijgen, en tot de normale ontwikkeling van de hersenen bij de foetus en bij zuigelingen die borstvoeding krijgen.4,5 Bekijk Omega+ Hoe je het inpast in je dag Twee softgels per dag, bij voorkeur bij de maaltijd. Als je mijn advies uit deze reeks volgt, zet je ze op tafel bij je avondeten, naast de olijfolie, en gaan ze gewoon mee met het eten. Wil je verdelen, neem er dan één bij de lunch en één bij het avondeten. Gebruik je ook iets vetoplosbaars zoals vitamine D, zet dat dan op hetzelfde moment. Eén moment per dag met vet erin bedient alles wat vetoplosbaar is, en dat is veel beter vol te houden dan drie losse momenten. Bewaar ze koel, donker en gesloten, en niet in het kastje boven je fornuis. Ben je een dag vergeten, ga dan de volgende dag gewoon door met je normale hoeveelheid en verdubbel niet. Drie vragen die ik hier vaak over krijg Kan ik ze 's avonds laat innemen? Dat kan prima, zolang er een maaltijd bij zit. Op een lege maag vlak voor het slapen is minder handig, want dan ontbreekt het vet en daarmee de gal. Maakt het uit of ik ze voor of na het sporten neem? Voor de opname niet. Wat wel telt, is dat er een maaltijd bij zit. Sport je nuchter in de ochtend, schuif het dan naar je eerste maaltijd daarna. Is dit geschikt als je geen vis eet uit principe? Nee. Omega+ is gemaakt van vis en het omhulsel is van visgelatine, dus het is niet plantaardig. Een paar praktische punten Gebruik je bloedverdunners of andere medicatie die op de bloedstolling ingrijpt, overleg dan altijd met je arts voordat je omega 3 toevoegt, en meld het ook bij een geplande operatie. Is er sprake van ziekte of medicijngebruik, raadpleeg dan een medisch deskundige. En overschrijd de aanbevolen dagelijkse dosering niet. Tot slot De vraag waar deze reeks mee begon, heeft dus een eenvoudiger antwoord dan je zou verwachten. Niet op een bepaald uur, maar bij een maaltijd met vet. En daarna telt alleen nog of je het ook over een half jaar nog doet. Daar win je meer mee dan met welk perfect tijdstip ook. 1 DHA draagt bij tot de instandhouding van de normale hersenfunctie. Het gunstige effect wordt verkregen bij een dagelijkse inname van 250 mg DHA. 2 De inname van DHA is goed voor het gezichtsvermogen. Het gunstige effect wordt verkregen bij een dagelijkse inname van 250 mg DHA. 3 EPA en DHA dragen bij tot de normale werking van het hart. Het gunstige effect wordt verkregen bij een dagelijkse inname van 250 mg EPA en DHA. 4 De inname van DHA door de moeder draagt bij tot een goede ontwikkeling van de ogen van de foetus en bij zuigelingen die borstvoeding krijgen. 5 De inname van DHA door de moeder draagt bij tot de normale ontwikkeling van de hersenen bij de foetus en bij zuigelingen die borstvoeding krijgen. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. De aanbevolen dagelijkse dosering niet overschrijden. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Wanneer neem je omega 3 in: wat er na het innemen in je lichaam gebeurt Wanneer neem je omega 3 in: bij welke maaltijd het het beste uitkomt Wanneer neem je omega 3 in: een dagindeling die je echt volhoudt
Erfahren Sie mehr


