ScKIN Journal
Wanneer neem je omega 3 in: een dagindeling die je echt volhoudt
◷ 6 min leestijd We weten nu waar het om draait: een maaltijd met vet erin, en verder maakt het tijdstip weinig uit. Dan blijft er één ding over dat in de praktijk alles bepaalt, en dat is of je het volhoudt. Dat klinkt als een open deur, maar het is het niet. Deze vetzuren worden ingebouwd in de wanden van je cellen, en dat gaat over weken tot maanden. Zes weken netjes en dan drie weken niets is iets heel anders dan rustig doorgaan. Hieronder staat wat in mijn ervaring daadwerkelijk werkt. 1. Hang het aan iets wat je al doet Dit is verreweg het belangrijkste punt, en de reden dat ik het bovenaan zet. Een nieuwe gewoonte op zichzelf houdt bijna niemand vol. Een nieuwe gewoonte die vastgeklikt zit aan een bestaande wel. Je eet elke avond. Je zet elke avond je bord op tafel. Hang het daaraan: je voorraad staat op tafel, naast het zout en de olie, en gaat tegelijk met het eten mee. Niet in een keukenkastje, niet in de badkamer, niet in een la. Op tafel. Werkt het ontbijt beter voor jou, doe dan hetzelfde daar: naast de yoghurt, naast de koffiemachine, in je zicht. De regel is simpel: wat je niet ziet, neem je niet. 2. Kies één moment en verander het niet meer Twijfelen over het moment is de grootste verliespost. Wie elke dag opnieuw bedenkt of het nu bij de lunch of bij het avondeten moet, slaat gegarandeerd dagen over. Kies dus één maaltijd, de maaltijd die bij jou het vastst ligt, en laat hem daar staan. Niet het beste moment in theorie, maar het moment dat jij zes maanden achter elkaar haalt. 3. Zet een tweede voorraad op de plek waar het misgaat Ga eens na waar het bij jou fout gaat. Bij de meeste mensen zijn dat drie situaties: het weekend, buiten de deur eten en op reis zijn. Voor het weekend helpt het als je voorraad op tafel staat en niet in een kast. Voor buiten de deur eten en reizen werkt een klein doosje in je tas beter dan een plan om eraan te denken. Zet het één keer klaar en vul het bij als het leeg is. Belangrijk daarbij: laat zo'n doosje niet maanden in een warme auto of in de zon liggen. Deze olie houdt niet van warmte. Een doosje dat je elke paar weken bijvult, is prima; een voorraad die een zomer lang in je handschoenenkastje ligt niet. 4. Vergeten? Ga gewoon verder Dit is de vraag die ik het vaakst krijg, en het antwoord is geruststellend. Ben je een dag vergeten, neem dan de volgende dag gewoon je normale hoeveelheid. Niet verdubbelen om in te halen. De reden is dat dit geen stof is die je per dag opmaakt. Je bouwt een voorraad op in je weefsels, en één dag overslaan valt daar in het niet bij. Wat wel telt, is het gemiddelde over maanden. Twee dagen per maand missen is ruis; twee weken per maand missen is wat anders. Ik zeg dit met nadruk, omdat ik mensen weleens helemaal zie stoppen nadat ze een week hebben overgeslagen. Dat is zonde en het is nergens voor nodig. Pak het gewoon weer op. 5. Bewaar het goed, dat is het halve werk Hier ligt meer winst dan de meeste mensen denken. Deze vetzuren zijn gevoelig voor zuurstof, licht en warmte. Een olie die langzaam oxideert, levert niet wat je zoekt. Dus: donker, koel en goed gesloten. Niet in het kastje boven je fornuis, want dat is de warmste plek van je keuken, en niet op de vensterbank. Een gesloten verpakking op tafel of in een kast op werkhoogte is prima. Gebruik je vloeibare olie in plaats van capsules, dan gaat die fles na openen de koelkast in en maak je hem binnen een paar weken op. En koop niet te grote voorraden tegelijk, hoe aantrekkelijk de aanbieding ook is. Een hoeveelheid voor een jaar klinkt zuinig, maar zo'n product is op zijn best als het vers is. 6. Pas het aan je eigen ritme aan, niet aan een ideaalplaatje Werk je in ploegendienst, sla je regelmatig een maaltijd over, of eet je binnen een beperkt tijdvenster? Dan is het advies hetzelfde, alleen hang je het aan een andere haak. Koppel het niet aan een klok maar aan een gebeurtenis: je eerste echte maaltijd, of je laatste. Eet je binnen een venster van acht uur, dan neem je het gewoon bij een van die maaltijden. Sport je nuchter in de ochtend, dan verschuift het naar je eerste maaltijd daarna. 7. Beoordeel het over maanden, niet over dagen Dit is misschien wel het lastigste punt om te accepteren, en het is wel het eerlijkste. Deze vetzuren werken op de samenstelling van je celwanden, en die vernieuwen in weken tot maanden. Er is geen moment waarop er iets omslaat. Wat ik mensen daarom meegeef: noteer ergens de datum waarop je begonnen bent, en kijk niet eerder dan na drie maanden terug. Dat is geen uitstel, dat is gewoon de tijdschaal waarop dit speelt. 8. Doe er één ding bij dat niets kost Als laatste, want dit wordt het vaakst vergeten. De verhouding tussen omega 3 en omega 6 in je voeding telt net zo hard mee als wat je toevoegt. Omega 6 zit in zonnebloemolie, maiskiemolie, sojaolie en in veel bewerkte producten. Ruil de zonnebloemolie in je keuken om voor olijfolie en kijk eens kritisch naar het aantal bewerkte producten op een doordeweekse dag. Dat kost je niets, en het werkt aan dezelfde verhouding vanaf de andere kant. Een voorbeeldweek Om het concreet te maken, zo zou een week eruit kunnen zien. Je voorraad staat op tafel naast de olijfolie. Elke avond bij het eten gaat hij mee, samen met je andere vetoplosbare dingen. In je tas zit een doosje voor de dagen dat je buiten de deur eet. Eén keer in die week staat er vette vis op het menu, bijvoorbeeld een blikje sardines bij de lunch op vrijdag. En in je keuken staat olijfolie in plaats van zonnebloemolie. Dat is alles. Geen schema, geen wekker, geen app. Eén vaste plek, één vast moment en één doosje voor onderweg. In het laatste artikel van deze reeks zet ik op een rij waar je op let als je je basis breder wilt maken, en wat er van deze vetzuren precies bekend is. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Wanneer neem je omega 3 in: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Wanneer neem je omega 3 in: wat er na het innemen in je lichaam gebeurt Wanneer neem je omega 3 in: bij welke maaltijd het het beste uitkomt Wanneer neem je omega 3 in: waar je op let bij een brede basis
Erfahren Sie mehrWanneer neem je omega 3 in: bij welke maaltijd het het beste uitkomt
◷ 6 min leestijd In het vorige artikel zagen we waar het bij het innemen van omega 3 werkelijk om draait: niet de klok, maar of er vet in je maaltijd zit. Je galblaas komt pas in actie als er vet aankomt, en zonder gal wordt die olie niet fijn genoeg verdeeld om goed opgenomen te worden. Dan nu de praktische vertaling. Bij welke maaltijd komt dat in een gewone dag het beste uit, en waar loop je tegenaan? De avondmaaltijd is in Nederland meestal de logische keuze Laat ik beginnen met waar ik in de meeste gevallen op uitkom. In een doorsnee Nederlandse dag is de warme avondmaaltijd de maaltijd met het meeste vet erin. Daar zit olie in de pan, daar zit vaak vlees of vis bij, daar gaat dressing over de salade. Daarnaast is het avondeten voor de meeste mensen het meest vaste moment van de dag. Ontbijt wordt overgeslagen, de lunch verschuift, maar het avondeten staat er bijna altijd. En omdat je het thuis eet, is je voorraad ook binnen handbereik. Een derde reden die zelden genoemd wordt: je bent dan klaar met je dag. Oprispingen worden vooral vervelend als je er de hele middag mee rondloopt op kantoor. Neem je het bij het avondeten, dan is dat risico kleiner en is er sowieso minder van, omdat er een hele maaltijd overheen gaat. Wanneer het ontbijt juist beter past Toch is de ochtend voor sommige mensen de betere keuze, en dan gaat het vooral om vasthouden. Wie 's avonds vaak buiten de deur eet, onregelmatig kookt of laat eet, heeft aan het ontbijt een veel steviger anker. Belangrijk is dan wel dat je ontbijt daadwerkelijk vet bevat. Een beschuit met jam, een kop koffie of een schaal cornflakes met magere melk levert nauwelijks vet. Dan heb je wel een vast moment, maar niet de voorwaarde. Wat wel werkt als ontbijt: volle yoghurt of kwark met noten, een of twee eieren, avocado op zuurdesem, roerei met olijfolie, havermout gekookt op volle melk met een lepel notenpasta, of een stuk oude kaas. Dat is allemaal ruim genoeg om je galblaas in beweging te krijgen. Werk je in ploegendienst of heb je een onregelmatig ritme? Kies dan niet een tijdstip maar een maaltijd. Niet om acht uur, maar bij je eerste echte maaltijd van de dag, wanneer die ook valt. De lunch: kan prima, met één aandachtspunt De lunch is op zich een prima moment, met dezelfde voorwaarde. Een broodmaaltijd met magere beleg en halvarine levert weinig vet. Een lunch met avocado, ei, olijfolie, noten, volle zuivel, vette vis of een handvol olijven levert ruim voldoende. Het aandachtspunt bij de lunch is praktisch: die eet je vaak buiten de deur. Dan moet je voorraad mee, en dan is de kans groter dat je het vergeet of dat je voorraad weken in een warme tas ligt. Dat laatste is niet handig, want warmte is slecht voor deze olie. Waarom je het beter niet op een lege maag neemt Ik heb het in het vorige artikel al genoemd, maar het is de meestgemaakte vergissing, dus ik herhaal hem graag. Direct bij het opstaan innemen voelt voor veel mensen als het meest logische moment, want dan sta je ernaast en vergeet je het niet. Alleen is dat precies het slechtste moment. Geen vet, geen gal, en een maag die verder leeg is. Je krijgt dan minder binnen én meer kans op oprispingen. Wil je het toch in de ochtend doen, zet dan je voorraad bij je ontbijt in plaats van in de badkamer. Die ene verplaatsing lost het meteen op. Verdelen bij een hogere hoeveelheid Gebruik je een hogere hoeveelheid, bijvoorbeeld meer dan twee capsules per dag, dan is verdelen over twee maaltijden prettiger. Twee redenen daarvoor. De eerste is de opname. De hoeveelheid gal en vetsplitsende enzymen die er per maaltijd beschikbaar is, is niet oneindig. Alles in één keer is daarom minder efficiënt dan het spreiden over twee gelegenheden. De tweede is comfort. Een lagere hoeveelheid per keer wordt gewoon makkelijker verdragen, en dat scheelt ook in de kans op oprispingen. Praktisch: eentje bij de lunch en eentje bij het avondeten, of eentje bij het ontbijt en eentje bij het avondeten. Kies de twee maaltijden die bij jou het vastst liggen. Wat je doet als je maaltijden onregelmatig zijn Niet iedereen heeft drie vaste maaltijden, en dat hoeft ook niet. Eet je binnen een beperkt tijdvenster, sla je het ontbijt standaard over of schuift alles mee met je dienstrooster, dan geldt dezelfde regel, alleen hang je hem op een andere plek. Werk met gebeurtenissen in plaats van met tijdstippen. Je eerste echte maaltijd van de dag is een gebeurtenis, en die vindt plaats of het nu zeven uur is of twee uur 's middags. Je laatste maaltijd net zo. Kies daar een van, en houd die aan. En let daarbij extra op de samenstelling. Juist bij een krap eetvenster komt het voor dat de eerste maaltijd klein en vetarm is, omdat iemand rustig wil opstarten. Zet in dat geval wat vet bij: een lepel notenpasta, een ei, wat olijfolie of volle yoghurt. Dat is genoeg om je galblaas in beweging te krijgen. Combineer het met je andere vetoplosbare dingen Dit scheelt je echt moeite. De vitaminen A, D, E en K hebben precies dezelfde voorwaarde als omega 3: ze willen vet. Gebruik je daar iets van, zet dat dan op hetzelfde moment. Dat maakt het ook makkelijker te onthouden. Eén moment per dag, bij een maaltijd met vet, waarop alles wat vetoplosbaar is bij elkaar komt. Dat is veel beter vol te houden dan drie losse momenten. Wat niet uitmaakt, en wat wel Om het af te ronden, de dingen waar ik vaak vragen over krijg. Voor of na het eten? Tijdens of vlak na de maaltijd is prima. Een uur erna is ook nog goed, want het vet uit je maaltijd is dan nog volop in verwerking. Twee uur erna op een lege maag heeft weinig zin. Maakt warm of koud eten uit? Nee. Wat uitmaakt is of er vet in zit. Mag het met koffie of thee? Op zichzelf wel, dat gaat niet botsen. Alleen leveren koffie en thee geen vet, dus dan ontbreekt de voorwaarde. Mag het met alcohol? Daar is geen directe botsing, maar alcohol belast je lever en dat is nou juist het orgaan dat je gal maakt. Dat is geen reden tot zorg, wel iets om te weten. Mag het tegelijk met andere supplementen? Over het algemeen prima. Gebruik je medicijnen, leg het dan voor aan je apotheker of huisarts, want die kennen je volledige lijst. In het volgende artikel maak ik hier een dagindeling van die je ook daadwerkelijk volhoudt, want daar valt in de praktijk het meeste te winnen. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Wanneer neem je omega 3 in: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Wanneer neem je omega 3 in: wat er na het innemen in je lichaam gebeurt Wanneer neem je omega 3 in: een dagindeling die je echt volhoudt Wanneer neem je omega 3 in: waar je op let bij een brede basis
Erfahren Sie mehrWanneer neem je omega 3 in: wat er na het innemen in je lichaam gebeurt
◷ 6 min leestijd Wanneer kun je omega 3 het beste innemen? Die vraag krijg ik vaak, en meestal met een bepaalde verwachting erachter: dat er één gouden moment op de dag is waarop het ineens veel beter werkt. Dat is het niet helemaal. Maar er is wél een voorwaarde die het verschil maakt tussen een flink deel van wat je neemt en een klein deel, en die voorwaarde heeft niets met de klok te maken. Om dat te kunnen uitleggen, wil ik je eerst meenemen door de route die deze vetzuren afleggen zodra je ze doorslikt. Vanuit mijn achtergrond in de orthomoleculaire geneeskunde en de kPNI leg ik liever de route uit dan een regel voor te schrijven, want zodra je de route ziet, snap je vanzelf wat er wel en niet uitmaakt. Vet gaat een andere weg dan de rest Hier begint het, en dit is het stuk dat de meeste mensen verrast. Vrijwel alles wat je eet en opneemt, gaat vanuit je dunne darm rechtstreeks met het bloed naar je lever. Suikers, aminozuren, de meeste vitaminen: allemaal eerst langs de lever, die alles sorteert en bewerkt. Vetten doen dat niet. Die nemen een andere route. Ze worden in je darmwand verpakt in kleine transportdeeltjes, chylomicronen heten die, en die zijn te groot om zomaar in een bloedvaatje te stappen. Ze gaan daarom eerst het lymfestelsel in, reizen daar doorheen, en komen pas verderop ter hoogte van je sleutelbeen in je bloedbaan terecht. Pas daarna komen ze bij je weefsels. Een deel gaat naar je lever, een deel naar je vetweefsel, een deel naar je spieren. En een deel wordt uiteindelijk ingebouwd in de wanden van je cellen, want dat is waar EPA en DHA hun werk doen. Je ziet nu al waarom dit geen kwestie is van een paar minuten. Deze route duurt uren, en het inbouwen in celwanden duurt daarna nog weken tot maanden. Waarom vet in je maaltijd de hele sleutel is Terug naar het begin van die route, want daar zit de voorwaarde. Vet is niet oplosbaar in water, en de inhoud van je darm is waterig. Olie en water mengen niet, dat weet je uit je eigen keuken. Je lichaam moet die olie dus eerst in piepkleine druppeltjes verdelen voordat er iets mee kan gebeuren. Daarvoor heb je gal nodig. Gal wordt in je lever gemaakt, opgeslagen in je galblaas, en vanuit daar in je dunne darm losgelaten. Gal werkt als een afwasmiddel: het breekt grote vetdruppels op in heel kleine, zodat de vetsplitsende enzymen uit je alvleesklier erbij kunnen. En nu komt het. Je galblaas laat niet de hele dag door gal los. Hij knijpt zich leeg op het moment dat er vet in je darm aankomt. Geen vet, nauwelijks gal. Dat is precies waarom het zoveel uitmaakt of je een vetoplosbare stof bij een maaltijd neemt of op een lege maag. Neem je omega 3 bij een kop koffie om half acht, dan is er geen aanleiding voor je galblaas om in actie te komen. Die olie komt dan in een waterige omgeving terecht zonder dat er iets is wat hem in kleine druppels verdeelt. Een deel wordt dan alsnog opgenomen, maar veel minder dan wanneer er wel vet bij zat. Dit geldt voor de hele vetoplosbare familie Wat ik hier graag bij vertel: dit is geen bijzonderheid van omega 3. Het geldt voor alles wat vetoplosbaar is. De vitaminen A, D, E en K volgen precies dezelfde route en hebben precies dezelfde voorwaarde. Dat is ook meteen een praktisch voordeel. Heb je meerdere vetoplosbare dingen die je gebruikt, dan kun je die gewoon bij dezelfde maaltijd nemen. Eén moment met vet erin bedient ze allemaal. Waarom oprispingen vooral iets over de olie zeggen Dan het onderwerp dat mensen het vaakst noemt als reden om te stoppen: oprispingen en die vissmaak die later op de dag terugkomt. Daar spelen twee dingen. Het eerste is het moment. Op een lege maag blijft een softgel langer rondgaan in een maag die verder niets te doen heeft. Komt er een maaltijd overheen, dan gaat alles samen in één beweging door. Het tweede, en dat is eigenlijk belangrijker, is de staat van de olie zelf. Visolie is gevoelig voor zuurstof, licht en warmte. Een olie die al wat is geoxideerd ruikt scherp en ranzig, en die smaak komt terug. Een verse olie ruikt naar vis maar helder, en geeft dat vrijwel niet. Je kunt dat zelf testen, en dat is een aardige proef. Prik een capsule open boven een glas water, kijk naar de kleur en ruik eraan. Zuivere olie is licht van kleur, bijna doorschijnend, en ruikt fris. Geoxideerde olie is donkerder geel en daar wil je je neus niet lang boven houden. Heb je twee merken in huis, zet ze dan naast elkaar; het verschil is vaak verbluffend. Hoe lang het duurt voordat er iets gebeurt Nog even terug naar die tijdlijn, want die zet het hele onderwerp in perspectief. Na een maaltijd is je opname binnen een paar uur op zijn hoogst, en daarna zijn die vetzuren beschikbaar in je bloed. Tot zover gaat het snel. Daarna begint het trage deel. Je lichaam bouwt EPA en DHA in in de wanden van je cellen, en dat gebeurt geleidelijk, naarmate cellen zich vernieuwen. Rode bloedcellen gaan ongeveer vier maanden mee, huidcellen een paar weken, andere weefsels weer langer. De samenstelling van je celwanden verandert dus in de orde van weken tot maanden. Dat is precies waarom ik zo weinig waarde hecht aan het exacte tijdstip. Je bent niet bezig met een stof die vandaag iets doet en morgen weer weg is. Je bent bezig met het langzaam veranderen van bouwmateriaal, en dan is wat je over drie maanden gemiddeld hebt gedaan oneindig veel belangrijker dan of het half acht of half zeven was. Dus: maakt het tijdstip uit? Het eerlijke antwoord is: veel minder dan de maaltijd. Of je het nu bij je lunch of bij je avondeten neemt, voor de opname maakt dat weinig uit, zolang er maar vet bij zit. Er is geen bewijs dat deze vetzuren in de ochtend iets anders doen dan in de avond. Wat wel uitmaakt, is of je het volhoudt. En daar is een vast tijdstip juist heel nuttig voor, niet omdat je lichaam dat nodig heeft, maar omdat jij dat nodig hebt. Een vast moment aan een bestaande gewoonte hangen is de enige betrouwbare manier om iets maanden achter elkaar te doen. In het volgende artikel ga ik daar concreet op in: welke maaltijd zich in de praktijk het beste leent, waar je op moet letten bij een licht ontbijt, en wat je doet als je een hogere hoeveelheid gebruikt. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Wanneer neem je omega 3 in: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Wanneer neem je omega 3 in: bij welke maaltijd het het beste uitkomt Wanneer neem je omega 3 in: een dagindeling die je echt volhoudt Wanneer neem je omega 3 in: waar je op let bij een brede basis
Erfahren Sie mehrHoeveel omega 3 per dag: waar je op let bij een brede basis
◷ 6 min leestijd In deze reeks hebben we de vraag van alle kanten bekeken. We zagen dat omega 3 een familie is en dat het bij de getallen gaat om EPA en DHA en niet om het totaal aan visolie. We keken naar de bronnen, waarbij vette vis veruit het sterkst is en de plantaardige variant ALA ander werk doet. En we zagen waar de gebruikelijke hoeveelheden liggen en waarom regelmaat over maanden meer doet dan een hoge dosering over een paar dagen. Blijft over: waar let je op als je je basis breder wilt maken dan je bord alleen? Dat is waar dit laatste artikel over gaat. De stof waar het om draait De twee stoffen die in deze hele reeks de hoofdrol speelden, zijn EPA en DHA. Dat zijn de langketenige omega 3-vetzuren uit zeevoeding, en die zijn niet hetzelfde als de ALA uit lijnzaad en walnoten. Wil je dus aanvullen, dan kijk je naar hoeveel EPA en DHA er in de dagdosering zit. Waar je op let bij een aanvulling De hoeveelheid EPA en DHA per dagdosering. Niet het aantal milligram visolie op de voorkant, maar de twee getallen eronder. En kijk of die getallen gelden per dagdosering of per capsule. De versheid. Visolie kan oxideren, en geoxideerde olie is niet wat je zoekt. In de branche wordt daar een maat voor gebruikt, de totoxwaarde, waarbij lager beter is. Veel producten uit het schap zitten daar aanzienlijk hoger dan je zou willen. De herkomst en de vissoort. Kleine vis laag in de voedselketen hoopt minder op dan grote roofvis. Een traceerbare herkomst en een duurzaamheidskeurmerk zeggen iets over hoe serieus een fabrikant zijn keten neemt. Het omhulsel. Een softgel is meestal van gelatine. Welke gelatine dat is, verschilt per merk, en dat is relevant als je bepaalde dierlijke bronnen vermijdt. Het aantal capsules dat je nodig hebt. Moet je er vier tot zes per dag nemen om op een zinnige hoeveelheid te komen, dan is de kans groot dat je het niet volhoudt. Omega+ van ScKIN Bij ScKIN hebben we daarvoor Omega+. De dagdosering van twee softgels levert 2500 milligram visolie, waarvan 1000 milligram EPA en 750 milligram DHA. Daarmee kom je met twee softgels op een hoeveelheid waar veel producten vier tot zes capsules voor nodig hebben. Over de kwaliteit kan ik kort zijn. De visolie komt van wild gevangen Alaska Pollock en is MSC-gecertificeerd, we zijn Partner of GOED, het keurmerk van de omega 3-branche, en de totoxwaarde ligt onder de vijf. Er zit een natuurlijke tocoferolenmix in ter bescherming van de olie, en het omhulsel is van visgelatine. De erkende bijdragen sluiten aan op het verhaal uit de eerste drie artikelen. DHA draagt bij tot de instandhouding van de normale hersenfunctie.1 De inname van DHA is goed voor het gezichtsvermogen.2 EPA en DHA dragen bij tot de normale werking van het hart.3 En er is één ding dat Omega+ binnen onze lijn bijzonder maakt: het is het enige ScKIN-product dat ook aanbevolen is tijdens zwangerschap en borstvoeding. De inname van DHA door de moeder draagt bij tot een goede ontwikkeling van de ogen van de foetus en bij zuigelingen die borstvoeding krijgen, en tot de normale ontwikkeling van de hersenen bij de foetus en bij zuigelingen die borstvoeding krijgen.4,5 Bekijk Omega+ Hoe je het inpast in je dag Twee softgels per dag, bij voorkeur bij de maaltijd. Ik zou ze bij je warme maaltijd nemen, omdat daar meestal het meeste vet in zit en omdat je dan een vast moment hebt. Wil je het over de dag verdelen, dan kun je er ook één bij de lunch en één bij het avondeten nemen. Bewaar ze koel, donker en gesloten, en niet in het kastje boven je fornuis. En houd het rustige deel van het verhaal erbij: blijf vette vis in je week zetten, want dat levert meer dan alleen deze vetzuren, en ruil in je keuken de zonnebloemolie om voor olijfolie. Drie vragen die ik hier vaak over krijg Is dit geschikt als je geen vis eet uit principe? Nee. Omega+ is gemaakt van vis en het omhulsel is van visgelatine, dus het is niet plantaardig en niet geschikt voor wie bewust geen dierlijke producten gebruikt. Voor die situatie bestaat algenolie, met de kanttekening uit het tweede artikel dat die meestal vooral DHA levert en weinig EPA. Krijg ik er oprispingen van? Dat komt vooral voor bij olie die al wat geoxideerd is. Bij een verse olie met een lage totoxwaarde speelt dat vrijwel niet. Neem ze bij een maaltijd, dan is de kans nog kleiner. Wanneer merk ik er iets van? Dat is de vraag die ik het liefst eerlijk beantwoord: deze vetzuren worden ingebouwd in je celwanden, en dat gaat over weken tot maanden. Dit is geen stof om na vijf dagen te beoordelen. Regelmaat is hier de hele kunst. Een paar praktische punten Gebruik je bloedverdunners of andere medicatie die op de bloedstolling ingrijpt, overleg dan altijd met je arts voordat je omega 3 toevoegt, en meld het ook bij een geplande operatie. Is er sprake van ziekte of medicijngebruik, raadpleeg dan een medisch deskundige. En overschrijd de aanbevolen dagelijkse dosering niet. Tot slot Als je uit deze vier artikelen één ding meeneemt, laat het dan zijn dat je voortaan op de goede twee getallen kijkt. EPA en DHA, per dagdosering. Daarmee vergelijk je in één oogopslag producten die op de voorkant allemaal hetzelfde beloven. De rest is een kwestie van een vaste gewoonte en wat geduld. 1 DHA draagt bij tot de instandhouding van de normale hersenfunctie. Het gunstige effect wordt verkregen bij een dagelijkse inname van 250 mg DHA. 2 De inname van DHA is goed voor het gezichtsvermogen. Het gunstige effect wordt verkregen bij een dagelijkse inname van 250 mg DHA. 3 EPA en DHA dragen bij tot de normale werking van het hart. Het gunstige effect wordt verkregen bij een dagelijkse inname van 250 mg EPA en DHA. 4 De inname van DHA door de moeder draagt bij tot een goede ontwikkeling van de ogen van de foetus en bij zuigelingen die borstvoeding krijgen. 5 De inname van DHA door de moeder draagt bij tot de normale ontwikkeling van de hersenen bij de foetus en bij zuigelingen die borstvoeding krijgen. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. De aanbevolen dagelijkse dosering niet overschrijden. Raadpleeg bij ziekte of medicijngebruik altijd een deskundige. Lees ook Hoeveel omega 3 per dag: wat EPA en DHA in je lichaam doen Hoeveel omega 3 per dag haal je uit je eten: de bronnen op een rij Hoeveel omega 3 per dag in de praktijk: wat gebruikelijk is en waar de grens ligt
Erfahren Sie mehrHoeveel omega 3 per dag in de praktijk: wat gebruikelijk is en waar de grens ligt
◷ 7 min leestijd We hebben gekeken naar wat EPA en DHA doen, en waar ze vandaan komen. Dan nu de vraag waar deze reeks mee begon: hoeveel per dag? Ik loop hieronder langs wat gebruikelijk is, waar de bovengrens ligt en hoe je je eigen dag praktisch indeelt. Eén ding vooraf, en ik meen dat oprecht: wat hier staat is algemene informatie over wat er bekend is. Het is geen persoonlijk voorschrift en geen diagnose. Heb je een persoonlijke vraag, gebruik je medicijnen, of is er sprake van ziekte, leg het dan voor aan je huisarts of een therapeut die jou kent. Welk getal je op een verpakking moet lezen Dit is de belangrijkste praktische vaardigheid van dit hele artikel, dus ik begin ermee. Op vrijwel elke verpakking staat een groot getal, en dat is meestal de hoeveelheid visolie. Daar heb je niets aan. Wat je zoekt, staat eronder in kleinere letters: hoeveel EPA en hoeveel DHA er in de dagdosering zit. Duizend milligram visolie kan tweehonderd milligram EPA en DHA bevatten, maar ook zeshonderd. Dat scheelt een factor drie, terwijl het grote getal op de voorkant precies hetzelfde is. Let er ook op dat het om de dagdosering gaat en niet om één capsule. Staat er onderaan dat de dagdosering drie capsules is, dan moet je de getallen per capsule vermenigvuldigen om te weten wat je werkelijk krijgt. Dit is de plek waar producten het meest uiteenlopen. Wat gebruikelijk is Dan de getallen zelf. Het Nederlandse voedingsadvies komt neer op ongeveer tweehonderd milligram visvetzuren per dag, wat overeenkomt met één portie vette vis per week. Voor de erkende bijdragen die aan deze vetzuren worden toegeschreven, wordt een drempel van ongeveer tweehonderdvijftig milligram per dag aangehouden: voor DHA afzonderlijk, en voor EPA en DHA samen. Dat zijn de getallen voor een algemene bevolking. In de praktijk zie je dat supplementen vaak hoger doseren, en daar zijn verschillende redenen voor. De belangrijkste: wie structureel weinig vis eet en relatief veel omega 6 binnenkrijgt, zit verder van die verhouding af dan het gemiddelde waarop zo'n advies gebaseerd is. Wat ik mensen daarom vaak meegeef: kijk eerst naar je week. Eet je twee keer per week vette vis, dan zit je qua inname goed en gaat het vooral om de verhouding met omega 6. Eet je nooit vis, dan is dat een heel ander uitgangspunt, en dan is het logisch om daar wat aan te doen. Waar de bovengrens ligt Ook dit hoort erbij, en het is geruststellender dan veel mensen denken. De Europese voedselveiligheidsautoriteit heeft beoordeeld dat een extra inname van EPA en DHA uit supplementen tot ongeveer vijf gram per dag voor volwassenen geen veiligheidszorgen oplevert. Vijf gram is veel. Dat is een hoeveelheid die je met gewone supplementen bijna niet bereikt, en met voeding al helemaal niet. Voor de meeste mensen is de bovengrens dus niet waar de spanning zit. Wel zijn er twee situaties waar ik altijd op wijs. De eerste is het gebruik van bloedverdunners of andere medicatie die op de bloedstolling ingrijpt. Hogere hoeveelheden omega 3 doen daar iets mee, en dan is overleg met je arts echt nodig, ook als je binnen de bovengrens blijft. De tweede is een geplande operatie: meld altijd wat je gebruikt. En dan is er nog een praktisch punt: twee specifieke claims rond bloeddruk en bloedvetten vereisen een inname van drie gram per dag. Dat is een hoeveelheid die ver boven de gebruikelijke dosering van de meeste producten ligt, en die hoort dus ook niet bij een gewoon dagelijks supplement. Waarom hoger niet vanzelf beter is Dit vind ik een belangrijker punt dan de bovengrens zelf. Deze vetzuren worden ingebouwd in je celwanden, en dat kost tijd. Je celwanden vernieuwen zich in weken tot maanden, niet in dagen. Er is dus geen snelle route; een hoge dosering twee dagen achter elkaar verandert niets aan de samenstelling van je celwanden. Wat wel verschil maakt, is regelmaat over maanden. Dat is ook waarom ik liever zie dat iemand een bescheiden hoeveelheid aanhoudt en die volhoudt, dan dat iemand hoog begint en na drie weken stopt. Zeven praktische punten voor je eigen dag 1. Lees het etiket op EPA en DHA, niet op visolie. Zie hierboven. Dit is het eerste wat je doet. 2. Neem het bij een maaltijd met vet. Deze vetzuren liften mee op het vet in je eten. Bij de warme maaltijd of een stevige lunch komt er meer van binnen dan op een lege maag. 3. Verdeel bij een hogere dosering over twee momenten. Dat is prettiger voor je maag en de opname verloopt gelijkmatiger. 4. Let op oxidatie. Deze vetten zijn gevoelig voor zuurstof, licht en warmte. Een ranzige olie levert niet wat je zoekt. Ruik en proef eens aan de inhoud: zuivere visolie ruikt naar vis maar helder, en smaakt gewoon. Ruikt het scherp of ranzig, dan is die olie over zijn hoogtepunt heen. 5. Bewaar ze niet boven het fornuis. Donker, koel en gesloten. Een vloeibare olie gaat na openen in de koelkast. 6. Werk ook aan de andere kant van de weegschaal. Minder zonnebloemolie, maiskiemolie en bewerkte producten doet voor de verhouding net zoveel als meer omega 3. En het kost niets. 7. Geef het tijd. Reken op maanden, niet op weken, en beoordeel het niet na vijf dagen. Wat je zelf kunt nagaan voordat je iets toevoegt Voordat je naar een aanvulling kijkt, is het de moeite waard om twee dingen van je eigen week op te schrijven. Ze kosten je vijf minuten en ze bepalen samen waar je staat. Het eerste is: hoe vaak eet je in een gemiddelde maand vette vis? Niet vis in het algemeen, maar haring, makreel, zalm, sardines of ansjovis. Tel het eens na over de afgelopen vier weken in plaats van af te gaan op je gevoel, want daar zit meestal verschil tussen. Het tweede is: welke olie staat er in je keuken en hoeveel bewerkte producten eet je op een doordeweekse dag? Zonnebloemolie, maiskiemolie en de meeste margarines leveren veel omega 6, en dat telt mee in de verhouding die in het eerste artikel aan bod kwam. Zie je dat vis er nul tot één keer per maand in zit en dat er veel bewerkte producten langskomen, dan weet je meteen waar de grootste winst ligt. En die zit dan niet in een hogere dosering, maar in die twee dingen zelf. Wat ik niet zou doen Ik zou geen hoeveelheid kiezen op basis van een verhaal op sociale media, en zeker niet op basis van een getal dat iemand anders gebruikt. Wat bij iemand past, hangt af van zijn voedingspatroon, zijn medicijngebruik en zijn situatie. En ik zou nooit zelf gaan sturen op bloedwaarden zonder begeleiding. Er bestaan tests die de vetzuursamenstelling in je bloed meten, en die kunnen in de handen van een therapeut nuttig zijn. Als los getal zonder context leveren ze vooral onrust op. In het laatste artikel van deze reeks zet ik op een rij waar je op let als je je basis breder wilt maken: welke vorm, welke kwaliteitskenmerken, en wat daar van deze vetzuren precies van bekend is. Dit is deel 3 van een reeks van 4. In het laatste deel, Hoeveel omega 3 per dag: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Hoeveel omega 3 per dag: wat EPA en DHA in je lichaam doen Hoeveel omega 3 per dag haal je uit je eten: de bronnen op een rij Hoeveel omega 3 per dag: waar je op let bij een brede basis
Erfahren Sie mehrHoeveel omega 3 per dag haal je uit je eten: de bronnen op een rij
◷ 6 min leestijd In het vorige artikel keken we naar wat EPA en DHA in je lichaam doen en waarom de plantaardige variant ALA daar geen vervanger voor is. Nu de bronnen, want dat is waar de vraag hoeveel omega 3 per dag concreet wordt. Ik zet de getallen er zo veel mogelijk bij, zodat je zelf kunt rekenen in plaats van iets aan te moeten nemen. Vette vis is de enige echte bron Laat ik meteen duidelijk zijn: als het om EPA en DHA gaat, is vette vis veruit de belangrijkste bron die er is. En met vette vis bedoel ik een specifieke groep. Haring staat bovenaan, en dat is mooi nieuws want het is ook een van de goedkoopste. Een gemiddelde maatjesharing levert al gauw rond de anderhalf tot twee gram EPA en DHA samen. Dat is een forse hoeveelheid voor zoiets kleins. Makreel zit in dezelfde categorie. Een portie gerookte of gegrilde makreel levert ongeveer twee gram. Gerookte makreel uit het koelvak is daarmee een van de makkelijkste bronnen die er bestaat. Zalm levert per portie ongeveer anderhalf tot twee gram, al verschilt dat tussen wilde en gekweekte zalm. Gekweekte zalm bevat vaak meer vet in totaal, maar de samenstelling van dat vet hangt af van het voer. Sardines en ansjovis uit blik zijn bescheiden in prijs en sterk in inhoud: een blikje levert al snel een tot anderhalve gram. En omdat je ze met graat eet, krijg je er calcium bij. Daarnaast zijn er de bescheidener leveranciers: forel, paling, oesters en mosselen. Witvis zoals kabeljauw, tilapia en pangasius levert vrijwel niets aan EPA en DHA, want daar zit het vet niet in het spierweefsel maar in de lever. Wat dat betekent voor je week Het Nederlandse voedingsadvies komt neer op ongeveer tweehonderd milligram visvetzuren per dag, en dat haal je met één portie vette vis per week. Voor de erkende bijdragen die aan EPA en DHA worden toegeschreven, wordt een iets hogere drempel aangehouden: rond de tweehonderdvijftig milligram per dag. Eet je dus één keer per week haring of makreel, dan zit je over de week gemiddeld in die orde van grootte. Alleen laat de praktijk zien dat de meeste mensen die ene keer per week niet halen. Uit onderzoek naar wat Nederlanders werkelijk eten, komt vis er structureel bekaaid vanaf, en dan praten we nog over vis in het algemeen en niet alleen over de vette soorten. Dat is geen verwijt, het is gewoon hoe het ligt. Vis is duurder, veel mensen vinden het lastig te bereiden en kinderen eten het vaak niet. Het is goed om dat eerlijk onder ogen te zien, want het bepaalt wel welke vervolgstap logisch is. De plantaardige bronnen: waardevol, maar ander werk Lijnzaad, chiazaad, walnoten, hennepzaad en koolzaadolie leveren ALA, en daar zit flink wat van in. Een eetlepel gebroken lijnzaad levert al een paar gram ALA. Alleen moet je lichaam daar dan zelf EPA van maken, en dat lukt maar in een heel beperkte mate. De omzetting naar DHA is nog veel beperkter. Dat betekent niet dat deze bronnen waardeloos zijn, want ALA doet zijn eigen werk en deze voedingsmiddelen leveren daarnaast vezels, magnesium en eiwit. Het betekent alleen dat je ze niet moet optellen bij je EPA en DHA. Een praktisch punt bij lijnzaad: koop het heel en maal het zelf, of koop gebroken lijnzaad in kleine hoeveelheden en bewaar het in de koelkast. Deze vetten zijn gevoelig voor lucht, licht en warmte, en gemalen zaad dat maanden in een warme kast staat, levert minder op dan je denkt. Algen: de bron waar de vis het zelf vandaan heeft Hier zit een detail dat veel mensen verrast. Vissen maken EPA en DHA niet zelf. Ze krijgen het binnen via de microalgen onderaan de voedselketen, en slaan het op in hun vetweefsel. De oorspronkelijke bron is dus de alg. Daarom bestaat er ook algenolie, gewonnen uit gekweekte microalgen. Dat is de plantaardige route naar DHA, en daar valt wat voor te zeggen. Wel is het goed te weten dat de meeste algenoliën vooral DHA bevatten en weinig tot geen EPA. En omzetting van DHA terug naar EPA gaat in je lichaam vrijwel niet; die lopende band draait maar één kant op. Wil je via algenolie ook EPA binnenkrijgen, dan moet dat er expliciet aan toegevoegd zijn, en dat is lang niet altijd zo. Hoe je dit praktisch op je bord krijgt Een paar dingen die in mijn ervaring echt werken, en die weinig moeite kosten. Houd blikjes in huis. Sardines, makreel en ansjovis in olijfolie staan maanden in je kast. Een blikje met citroen, peterselie en zuurdesembrood is binnen een minuut een lunch. Dit is de allermakkelijkste manier om vis in je week te krijgen. Zet er een vaste dag voor. Visdag op vrijdag of zondag klinkt ouderwets, maar vaste gewoontes houd je vol en losse voornemens niet. Neem haring als het seizoen is. Een maatjesharing aan de kraam is misschien wel de voordeligste bron van EPA en DHA die je in Nederland kunt kopen. Let op hoe je het bereidt. Deze vetzuren zijn gevoelig voor hitte. Zacht garen, bakken op matig vuur of in de oven houdt meer intact dan heet frituren. Rauw en licht gerookt tellen ook gewoon mee. Kijk ook naar de andere kant. Vervang zonnebloemolie en maiskiemolie in je keuken door olijfolie. Dat verlaagt je omega 6 en trekt de verhouding daarmee de goede kant op, zonder dat je er iets voor koopt. Over kwaliteit en vervuiling Een eerlijke kanttekening, want die hoort erbij. Vis hoger in de voedselketen hoopt meer zware metalen op dan vis lager in de keten. Grote roofvissen zoals zwaardvis, haai en grote tonijn staan daarom op de lijst waar terughoudendheid wordt geadviseerd, zeker tijdens zwangerschap. De kleine, snelgroeiende vetvissen zoals haring, sardine, ansjovis en makreel zitten laag in die keten. Dat is precies waarom die soorten in voedingsadviezen zo vaak bovenaan staan: veel EPA en DHA, weinig opeenhoping. In het volgende artikel ga ik in op de vraag die hier logisch op volgt: hoeveel per dag is gebruikelijk, waar ligt de bovengrens, en waar let je op als je overweegt iets toe te voegen. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Hoeveel omega 3 per dag: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Hoeveel omega 3 per dag: wat EPA en DHA in je lichaam doen Hoeveel omega 3 per dag in de praktijk: wat gebruikelijk is en waar de grens ligt Hoeveel omega 3 per dag: waar je op let bij een brede basis
Erfahren Sie mehrHoeveel omega 3 per dag: wat EPA en DHA in je lichaam doen
◷ 6 min leestijd Hoeveel omega 3 heb ik nu eigenlijk per dag nodig? Dat is een van de meest gestelde vragen die ik tegenkom, en ik snap precies waarom. Je ziet op de ene verpakking duizend milligram staan en op de andere tweehonderd, en dan blijkt dat ene getal ook nog eens iets heel anders te betekenen dan het andere. Voordat ik met getallen aankom, wil ik je eerst meenemen in wat deze vetzuren in je lichaam doen. Want zodra je dat helder hebt, snap je meteen waarom de ene omega 3 niet de andere is, en waarom op een verpakking kijken naar het totale aantal milligrammen visolie je eigenlijk niets vertelt. Omega 3 is geen enkele stof Laten we daar beginnen, want hier gaat het meestal al mis. Omega 3 is geen stof maar een familie van vetzuren, en binnen die familie zijn er drie die ertoe doen. De eerste is ALA, alfa-linoleenzuur. Dat is de plantaardige variant en die zit in lijnzaad, walnoten, chiazaad, hennepzaad en koolzaadolie. De tweede is EPA, eicosapentaeenzuur. De derde is DHA, docosahexaeenzuur. Die laatste twee zitten vrijwel alleen in zeevoeding: vette vis, schaaldieren en algen. ALA wordt essentieel genoemd omdat je lichaam het zelf niet kan maken. Je moet het dus uit je voeding halen, net als een paar vitaminen. En in theorie kan je lichaam uit ALA vervolgens zelf EPA en DHA maken. Alleen gaat dat in de praktijk zó moeizaam dat je er niet op kunt bouwen; er wordt maar een heel klein deel van omgezet, en van EPA naar DHA is het nog eens een stuk minder. Dat is meteen de belangrijkste les van dit artikel. Als iemand zegt dat hij elke dag lijnzaad eet en dus genoeg omega 3 binnenkrijgt, dan klopt dat voor ALA en vrijwel niet voor EPA en DHA. Die twee zijn andere stoffen met ander werk. Waar EPA en DHA terechtkomen: in je celwanden Hier wordt het mooi, en dit is ook de uitleg die ik in mijn eigen werk het vaakst gebruik. Elke cel die je hebt, is omhuld door een wand die grotendeels uit vetten bestaat. Je moet je die wand niet voorstellen als een muur, maar als iets wat zich gedraagt als een laagje olie: soepel, beweeglijk, met van alles wat er doorheen moet. Wat die wand soepel maakt of juist stug, hangt af van welke vetzuren erin zitten. En welke vetzuren erin zitten, hangt af van wat jij eet. Eet je veel verzadigd vet en veel omega 6, dan bouwt je lichaam daarmee. Krijg je regelmatig EPA en DHA binnen, dan worden die ingebouwd en blijft die wand soepeler. Waarom dat ertoe doet: door die wand heen moet van alles. Zuurstof naar binnen, afvalstoffen naar buiten, voedingsstoffen naar binnen, signalen van buiten naar binnen. In de wand zitten ook de receptoren, de sloten waar hormonen en boodschapperstoffen op passen. Zit zo'n receptor vast in een stug laagje, dan verandert hoe goed het signaal overkomt. Dat is wat ik bedoel als ik zeg dat deze vetzuren basaal zijn. Ze zijn geen middel voor één orgaan. Ze zijn bouwmateriaal voor iedere cel die je hebt, van je rode bloedcellen tot je hersencellen. DHA en je hersenen: een oud verhaal DHA verdient hier een eigen stukje, want die is in je hersenen het sterkst vertegenwoordigd. Je hersenen bestaan voor een flink deel uit vet, en DHA is daarin een van de belangrijkste bouwstenen. Wat ik daar graag bij vertel, is hoe oud dat verband is. Uit onderzoek naar de vroege mens blijkt dat de groepen die aan de rand van het water leefden en veel schelp- en schaaldieren aten, precies de stoffen binnenkregen die je voor de ontwikkeling van hersenweefsel nodig hebt: DHA, jodium en het aminozuur tyrosine. Dat trio hoort bij elkaar, en het is geen toeval dat het in dezelfde voeding zit. Je ziet het patroon dus terug tot in onze eigen ontwikkeling: hersenweefsel en zeevoeding horen bij elkaar. Dat maakt het ook minder gek dat juist DHA de vetzuurfamilie is waar bij hersenen en gezichtsvermogen steeds naar gekeken wordt. Het netvlies in je oog is trouwens hersenweefsel, en ook daar is DHA sterk aanwezig. De verhouding met omega 6 telt net zo hard Nog iets wat zelden op een verpakking staat. Hoeveel EPA en DHA je binnenkrijgt is de ene helft van het verhaal; hoe dat zich verhoudt tot de omega 6-vetzuren is de andere helft. Omega 6 zit in zonnebloemolie, maiskiemolie, sojaolie, in de meeste margarines en in zo'n beetje alles wat industrieel bereid is. Omega 3 en omega 6 gebruiken voor een deel dezelfde enzymen en dezelfde routes in je lichaam. Ze concurreren dus letterlijk om dezelfde lopende band. Hoe meer omega 6 er aankomt, hoe minder ruimte er op die band overblijft voor omega 3. In een gemiddeld westers voedingspatroon is die verhouding flink scheefgegroeid, vooral omdat we veel meer plantaardige oliën en bewerkte producten eten dan vroeger. Daarom is het vaak effectiever om aan twee kanten te werken: iets meer omega 3 erbij, en wat minder van die bewerkte oliën. Dat tweede kost niets en wordt bijna altijd vergeten. En dan de reactie na het eten Er is nog een plek waar die verhouding zichtbaar wordt, en die vind ik verhelderend. Na elke maaltijd geeft je lichaam een korte, normale reactie: het gaat aan de slag met wat er binnenkomt. Dat hoort zo, en het hoort ook weer af te lopen. Hoe groot en hoe lang die reactie is, hangt samen met wat er op je bord lag. Hoe hoger het aandeel EPA en DHA in je voeding, hoe rustiger die reactie verloopt. Hoe meer bewerkte oliën en hoe vaker je eet, hoe vaker die reactie opnieuw wordt opgestart. Ook dat laatste telt mee: iemand die zes keer per dag iets eet, zet dat proces zes keer per dag aan. Dit is dus niet alleen een verhaal over hoeveel milligram je neemt. Het is net zo goed een verhaal over hoe je dag eruitziet. Wat je hiervan meeneemt naar de getallen Voordat we in het volgende artikel naar de bronnen gaan kijken, nog even de kern op een rij. Omega 3 is een familie, en de getallen die ertoe doen zijn die van EPA en DHA, niet het totaal aan visolie. De plantaardige variant ALA is waardevol maar is geen vervanger. En hoeveel je nodig hebt, hangt ook af van hoeveel omega 6 ertegenover staat. In het volgende artikel loop ik langs de voedingsbronnen, met de hoeveelheden erbij, zodat je zelf kunt zien wat een week vis je oplevert en wat niet. Dit is deel 1 van een reeks van 4. In het laatste deel, Hoeveel omega 3 per dag: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Hoeveel omega 3 per dag haal je uit je eten: de bronnen op een rij Hoeveel omega 3 per dag in de praktijk: wat gebruikelijk is en waar de grens ligt Hoeveel omega 3 per dag: waar je op let bij een brede basis
Erfahren Sie mehrVitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis
◷ 6 min leestijd In de eerste drie artikelen van deze reeks hebben we het mechanisme uitgelopen: vitamine D opent de deur in je darm waardoor calcium naar binnen komt, magnesium maakt vitamine D werkzaam, vitamine K2 zet het calcium op de goede plek, en beweging geeft je bot het signaal om te bouwen. We keken naar de bronnen op je bord en naar de rol van de zon, die van november tot maart op onze breedtegraad eenvoudigweg niet meedoet. Blijft de vraag over die veel mensen dan stellen: wat doe je in die maanden, en waar let je op als je je basis breder wilt maken? Daar gaat dit laatste artikel over. Eerst: dit is de stof waar het om draait De stof die in deze hele reeks de hoofdrol speelde, is vitamine D3, met de officiële naam cholecalciferol. Dat is de vorm die je huid zelf maakt uit zonlicht, en dezelfde vorm die in vette vis, eigeel en lever zit. De plantaardige variant uit paddenstoelen en gist heet vitamine D2, en die is voor je lichaam duidelijk minder doeltreffend. Wil je dus aanvullen, dan is D3 de vorm waar je naar kijkt. En omdat het een vetoplosbare stof is, maakt het ook uit waar hij in zit opgelost en wanneer je hem neemt. Waar je op let bij een aanvulling Ik loop de punten langs die ik zelf nakijk. De vorm. D3 en niet D2, om de reden die hierboven staat. Het dragervet. Een vetoplosbare vitamine wil in een vet zitten om goed opgenomen te worden. Een capsule met olie eromheen doet dat beter dan een droge tablet. Kijk ook welk vet er wordt gebruikt. Het moment van innemen. Bij of vlak na een maaltijd, en bij voorkeur een maaltijd waar wat vet in zit. De meewerkende stoffen. Magnesium is nodig voor allebei de omzettingen die vitamine D werkzaam maken. Zorg dus dat magnesium in je voeding gewoon goed vertegenwoordigd is. De dosering, en de bovengrens. Doseringen lopen sterk uiteen. Houd je altijd aan wat er op de verpakking staat en overschrijd de aanbevolen dagelijkse dosering niet. Gebruik je medicijnen, ben je zwanger of geef je borstvoeding, overleg dan eerst met je huisarts of een therapeut. Vitamin D+ van ScKIN Bij ScKIN hebben we daarvoor Vitamin D+. Eén capsule per dag levert 75 microgram vitamine D3, oftewel 3000 internationale eenheden. De D3 is opgelost in olijfolie, en verder zit er niets in: de capsulewand en het dragervet, meer niet. De verpakking bevat 120 capsules. De erkende bijdragen van deze stof sluiten precies aan op het verhaal uit de eerste drie artikelen. Vitamine D draagt bij tot de opname van calcium en fosfor uit voeding en draagt bij tot normale calciumgehalte in het bloed.1 Vitamine D draagt bij aan de instandhouding van sterke botten en draagt bij aan een sterk gebit.2,3 Daarnaast draagt vitamine D bij aan een normale spierwerking, aan het normale functioneren van het immuunsysteem en aan een normale celdeling.4,5,6 Zie het als een brede basis onder je dag in de maanden dat de zon het werk niet doet, naast alles wat je met je voeding en je beweging al doet. Het is geen vervanging van goed eten, en het vervangt ook het belasten van je botten niet. Bekijk Vitamin D+ Hoe je het inpast in je dag Eén capsule, één keer per dag, tijdens of vlak na de maaltijd. Ik zou hem bij je warme maaltijd nemen, want daar zit meestal het meeste vet in, en omdat je dan een vast moment hebt waar je niet over hoeft na te denken. Zet hem op tafel in plaats van in de kast, dan vergeet je hem niet. En houd de rest van het verhaal erbij, want dat is waar het in deze reeks steeds om ging. Zorg dat er calcium in elke maaltijd zit en spreid het over de dag. Houd magnesium en vitamine K2 in je eten. Belast je botten twee keer per week met krachttraining. En ga in het zomerhalfjaar midden op de dag even met blote armen naar buiten, kort, zonder te verbranden. Drie vragen die ik hier vaak over krijg Ik gebruik al een multivitamine, is dat genoeg? Dat hangt volledig af van wat erin zit. Veel brede formules bevatten een bescheiden hoeveelheid vitamine D, omdat ze van alles een beetje leveren. Kijk dus op het etiket hoeveel microgram er daadwerkelijk in zit en of het om D3 gaat, en tel dat mee als je iets toevoegt. Ik voel er niets van, werkt het dan wel? Vitamine D doet zijn werk op processen die je niet voelt gebeuren: de opname van mineralen in je darm, de afzetting in je botten, de aansturing van cellen. Dat is precies hetzelfde als bij calcium. Je merkt het niet van dag tot dag, en dat is ook niet waar je op moet sturen. Kan ik het beter in de ochtend of de avond nemen? Daar is bij een vetoplosbare vitamine geen vast moment voor. Wat wel uitmaakt, is dat er een maaltijd met vet bij zit en dat het een moment is dat je volhoudt. Regelmaat telt hier zwaarder dan het tijdstip. Een paar praktische punten Vitamin D+ is niet geschikt voor kinderen onder de tien jaar. Een volwassen capsule is nooit iets om op te delen voor een kind; de vraag over kinderen hoort bij het consultatiebureau, de jeugdarts, de huisarts of de apotheek. Gebruik je medicijnen, is er sprake van ziekte, ben je zwanger of geef je borstvoeding, overleg dan altijd eerst met een deskundige voordat je iets toevoegt. En overschrijd de aanbevolen dagelijkse dosering niet. Tot slot Wat ik hoop dat je uit deze vier artikelen meeneemt, is dat vitamine D en calcium één verhaal zijn en geen twee. De sleutel en het slot, de bouwsteen en de deur. Zorg voor alle vier de schakels, geef het tijd, en laat het meten en het persoonlijke advies over aan je huisarts of een therapeut die jou kent. 1 Vitamine D draagt bij tot de opname van calcium en fosfor uit voeding en draagt bij tot normale calciumgehalte in het bloed. 2 Vitamine D draagt bij aan de instandhouding van sterke botten. 3 Vitamine D draagt bij aan een sterk gebit. 4 Vitamine D draagt bij aan een normale spierwerking. 5 Vitamine D draagt bij aan het normale functioneren van het immuunsysteem. 6 Vitamine D draagt bij aan een normale celdeling. Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. De aanbevolen dagelijkse dosering niet overschrijden. Niet geschikt voor kinderen onder de 10 jaar. Raadpleeg bij zwangerschap, lactatie, medicijngebruik of ziekte altijd een deskundige. Lees ook Vitamine D en calcium: hoe die twee in je lichaam samenwerken Vitamine D en calcium op je bord: waar ze in zitten en wat de zon doet Vitamine D en calcium in de praktijk: wat je zelf kunt doen
Erfahren Sie mehrVitamine D en calcium op je bord: waar ze in zitten en wat de zon doet
◷ 6 min leestijd In het vorige artikel keken we naar het mechanisme: vitamine D opent de deur in je darm, calcium komt binnen, magnesium maakt vitamine D werkzaam en vitamine K2 wijst het calcium de goede kant op. Nu het praktische deel daarvan, want al die stoffen moeten ergens vandaan komen. Dit artikel gaat over je bord, en over de zon, omdat die twee bronnen bij vitamine D en calcium heel verschillend liggen. Vitamine D komt vooral van buiten, niet van je bord Laat ik daar eerlijk over zijn, want het scheelt je een hoop moeite. Vitamine D is een van de weinige voedingsstoffen die je met gewoon eten nauwelijks binnenkrijgt. Zelfs met een prima voedingspatroon kom je er niet in de buurt van wat je huid op een zonnige zomerdag in een half uur maakt. De voeding die wel iets levert, is een kort lijstje: vette vis zoals zalm, haring, makreel en sardines, eigeel, lever, en paddenstoelen die in daglicht hebben gestaan. Daarnaast wordt er in Nederland vitamine D toegevoegd aan margarine, halvarine en bak- en braadproducten, omdat men al lang weet dat voeding hier tekortschiet. Bij paddenstoelen en gist gaat het om vitamine D2, de plantaardige variant. Bij vis, ei en lever gaat het om vitamine D3, dezelfde vorm die je huid maakt. D3 is voor je lichaam aanzienlijk doeltreffender dan D2, en dat is goed om te weten als je naar etiketten kijkt. Waarom de zon van mei tot september wel werkt en daarna niet De echte bron van vitamine D is dus zonlicht, en daar zit in ons land een duidelijke grens in. In de zomer, grofweg van mei tot en met september, staat de zon op onze breedtegraad hoog genoeg en is het UV-B-licht sterk genoeg om die reactie in je huid op gang te brengen. Van november tot maart staat de zon zo laag dat het UV-B-licht de atmosfeer nauwelijks nog doorkomt. Dan maakt je huid dus geen vitamine D aan, hoe helder zo'n winterdag ook is en hoe lang je ook buiten loopt. Dat is een van de weinige dingen in de voedingsleer die echt zwart-wit zijn. Hoe lager de zon staat, hoe langer de weg die het licht door de atmosfeer aflegt, en hoe meer UV-B er onderweg wordt tegengehouden. Wat daarbij vaak vergeten wordt: ook in de zomer is het minder vanzelfsprekend dan je zou denken. Werk je overdag binnen, en ga je naar buiten met lange mouwen, een zonnebril en zonnebrand op, dan is er in precies die uren dat de zon goed staat weinig huid beschikbaar voor de reactie. Alles wat tussen het UV-B-licht en je huid in zit, telt mee. Het is dus zinvol om ook in juni eens bij jezelf na te gaan hoeveel onbedekte huid er op een gemiddelde dag echt in de zon komt. En er is nog een factor: je huidtype. Hoe meer pigment je huid heeft, hoe langer het duurt voordat dezelfde hoeveelheid vitamine D is aangemaakt. Iemand met een donkere huid doet daar in ons klimaat al gauw een veelvoud langer over dan iemand met een lichte huid. Dat is geen gebrek, dat is gewoon hoe pigment werkt: het beschermt tegen UV, en daarmee houdt het ook deze reactie in. Calcium ligt wél gewoon op je bord Bij calcium is het verhaal precies omgekeerd. Daar is je voeding de enige bron die telt, en gelukkig is die breed. Ik loop de categorieën even langs. Zuivel Melk, yoghurt, kwark en kaas zijn de bekendste calciumbronnen, en ze zijn ook echt sterk. Een beker yoghurt of een paar plakken kaas tikt flink aan. Harde kazen bevatten per honderd gram het meest, maar je eet er natuurlijk minder van dan van yoghurt. Vis met graat Dit is de bron die het vaakst over het hoofd wordt gezien, en ik vind hem prachtig. Sardines en ansjovis uit blik eet je mét graat, en die graat is calcium. Daar komt bij dat vette vis tegelijk vitamine D levert. Twee schakels van die ketting in één keer, dus. Noten en zaden Amandelen, sesamzaad en tahin zijn stevige calciumleveranciers. Een eetlepel tahin door je dressing of over je groente is een van de makkelijkste manieren om er iets bij te doen zonder dat je er iets voor hoeft te plannen. Groene groenten Boerenkool, broccoli, paksoi, spitskool en rucola leveren calcium dat ook nog eens goed opneembaar is. Dat laatste is belangrijk, want niet alle plantaardige calcium komt even makkelijk binnen. Peulvruchten en plantaardige alternatieven Witte bonen en kikkererwten doen mee, en tofu die met een calciumzout is gestremd is een sterke bron. Plantaardige melk is verrijkt met calcium; schud zo'n pak wel goed, want het zakt naar de bodem. Waarom spinazie geen goede calciumbron is Hier wil ik even bij stilstaan, omdat het een hardnekkig misverstand is. Spinazie en rabarber staan hoog in calciumtabellen, maar ze bevatten ook veel oxaalzuur. Oxaalzuur bindt zich in je darm aan calcium en vormt daarmee een verbinding die je gewoon weer uitscheidt. Van het calcium in spinazie komt daardoor maar een fractie binnen. Iets vergelijkbaars speelt bij fytaat, dat in volkorengranen, noten en peulvruchten zit. Weken, kiemen en zuurdesembereiding verlagen het fytaatgehalte, en dat is precies waarom die oude bereidingswijzen bestaan. Niet omdat volkoren slecht is, maar omdat de opname er beter van wordt. Boerenkool en broccoli bevatten juist weinig oxaalzuur, en dat is de reden dat ik die boven spinazie noem als je op calcium let. De twee meewerkende stoffen op je bord Blijven over magnesium en vitamine K2, de twee schakels die het geheel laten lopen. Magnesium haal je uit noten, zaden, bladgroente, peulvruchten, volkorenproducten en pure chocolade. Vitamine K2 zit in gefermenteerde voeding zoals oude kaas, kwark en zuurkool, en verder in grasgevoerd vlees, volle zuivel en eigeel. Zie je wat er gebeurt als je deze vier lijstjes over elkaar heen legt? Een bord met sardines, boerenkool, een beetje oude kaas, wat amandelen en een scheut olijfolie levert alle vier de schakels tegelijk. Dat is geen toeval. Voedingsmiddelen die bij elkaar horen, leveren vaak ook de stoffen die bij elkaar horen. Hoe ik hier zelf naar kijk Ik ben geen voorstander van tellen. Wat veel beter werkt, is dat je van elk van deze groepen iets vasts in je week hebt zitten: een paar keer vis waarvan minstens één keer vette vis, dagelijks iets van zuivel of een goed verrijkt alternatief, elke dag een flinke portie groene groente, en standaard noten of zaden in huis. In het volgende artikel maak ik daar een praktische week van, en ga ik in op het stuk dat je niet van je bord haalt: hoe je in het zomerhalfjaar daadwerkelijk daglicht pakt, en wat je in het winterhalfjaar anders doet. Dit is deel 2 van een reeks van 4. In het laatste deel, Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis, lees je welke producten hierbij passen. Lees ook Vitamine D en calcium: hoe die twee in je lichaam samenwerken Vitamine D en calcium in de praktijk: wat je zelf kunt doen Vitamine D en calcium: waar je op let bij een brede basis
Erfahren Sie mehr


